بررسي مقادير باقيمانده عناصر سنگين سرب، كادميوم، كروم، آرسنيك و نيكل در شير گاوهاي شيري هلشتاين

مقدمه: آلودگي هاي ناشي از فاضلاب هاي شهري و صنعتي، كارخانجات و وسايل نقليه باعث آلودگي منابع طبيعي از جمله آب و علوفه ها مي گردد. ورود عناصر سنگين به بدن حيوانات و تجمع آنها باعث افزايش غلظت آنها در محصولات دامي شده و به زنجيره غذايي انساني وارد مي شوند. شير بعنوان يكي از مهمترين عوامل تامين كننده سلامتي در جوامع بشري شناخته مي شود و مصرف آن توسط محققين و متخصصين تغذيه توصيه شده و در پيشگيري از بسياري از بيماريها مفيد مي باشد لذا در صورت آلودگي بعلت مصرف بالا در بين افراد جامعه خصوصاً كودكان مي تواند آسيب هاي جبران ناپذيري را ايجاد نمايد. هدف از مطالعه حاضر بررسي ميزان عناصر سنگين در شير گاو هاي شيري در حال پرورش در مناطق اطراف صنايع بزرگ همانند پتروشيمي، سيمان و فولاد بوده تا در حد امكان از پرورش در اين مناطق خودداري شده و يا از روش هاي مناسب جهت كاهش آنها استفاده گردد. مواد و روش ها: به منظور بررسي مقادير عناصر سنگين شامل سرب، كادميوم، كروم، آرسنيك ونيكل در شير گاوهاي شيري در استان خراسان شمالي آزمايشي در سه منطقه شامل شيروان (منطقه يك)، اسفراين (منطقه دو) و بجنورد (منطقه سه) طراحي و مقادير عناصر فوق در شير گاوهاي شيري با استفاده از دستگاه پلاسماي جفت شده القايي-نشر اتمي اندازه گيري و مطالعه شد. در اين آزمايش سه واحد گاوداري شيري در فواصل يكسان از صنايع بزرگ استان انتخاب گرديد. در هر يك از واحدهاي گاوداري از شيرتعداد 10 راس گاو شيري نمونه گيري و مقادير عناصر فوق اندازه گيري شد. كليه گاوها در مرحله اول شيردهي بوده و از ابتداي فصل بهار در شرايط تغذيه اي يكسان قرار گرفته و پس از دوره سازگاري، در پايان هر ماه از شير آنها نمونه گيري گرديد. پس از آماده سازي نمونه ها غلظت فلزات سنگين آنها به روش دانالاكشمي توسط دستگاه پلاسماي جفت شده القايي -نشر اتمي اندازه گيري شد. نتايج و بحث: با توجه به نتايج بدست آمده ميزان آرسنيك، كادميوم و سرب در شير گاوهاي هلشتاين تحت تاثير مناطق مختلف قرار نگرفت. با اين حال ميزان كروم و نيكل در شير گاوهاي هلشتاين به طور معني داري تحت تاثير مناطق مختلف قرار گرفت. به طوريكه بيشترين ميزان كروم در منطقه يك و بيشترين ميزان نيكل در منطقه دو نسبت به ساير مناطق مشاهده شد. نتايج آزمايش نشان داد ميزان كروم درشير گاوهاي منطقه يك و ميزان نيكل در شير گاوهاي منطقه دو بالاتر و اختلاف معني داري با ساير مناطق داشتند. نتيجه گيري كلي: اگر چه مقادير عناصر سنگين در بسياري از موارد بين مناطق بررسي شده اختلاف معني داري نداشت اما مقادير آنها بيشتر از مقادير استاندارد گزارش شده براي آن عناصر سنگين در محصولاتي همانند شير بود، لذا استفاده از تركيبات جاذب در خوراك دام براي كاهش غلظت اين عناصر در محصولات دامي مي تواند بعنوان راهكار پيشنهاد و مورد بررسي قرار گيرد.