علل افول انسجام و جزالت زبان حماسي در حمله حيدري باذل مشهدي

Eloquence, Bazel Mashhadi, Hamle Heidar

انسجام در معناي پيوند استوار و مستحكم اجزا و جزالت در معناي سختگي و فخامت واژگان دو ويژگي بارز زبان حماسي معيار؛ يعني زبان حماسي فردوسي در شاهنامه‌اند. در شاهنامة فردوسي، مفردات و الفاظ در اوج فخامت و سختگي‌ با يكديگر پيوند استوار و مستحكمي دارند. دلايل نقلي نشان مي‌دهد كه اين دو ويژگي بارز در حماسه‌هاي پس از فردوسي، به‌ويژه در حماسه‌هاي ديني از جمله حملة حيدري باذل مشهدي، رو به افول نهاده است. نگارنده براي اثبات اين مطلب، بخش عمده‌اي از حملة حيدري را به عنوان حجم نمونه انتخاب كرده و اين دو ويژگي را در آن، مطابق با اصول نقد زبان‌شناختي حماسي مورد نقد و بررسي قرار داده و نشان داده كه جزالت و انسجام زبان حماسي در حملة حيدري باذل مشهدي به دلايل مختلف از جمله سبك دوره، نوع حماسه و مسائل فردي (طبقة اجتماعي شاعر، عدم تسلط بر زبان و...) دچار افول شده و اين افول را عاميانگي لفظ، اشكالات صرفي و نحوي، سستي كلام و كليشه‌اي‌بودن تشبيهات و كنايات اثبات مي‌كند. اين مقاله مي‌تواند طرحي باشد براي بررسي ويژگي‌هاي زبان حماسي در ساير حماسه‌ها به اين منظور كه تحول زبان حماسي در گسترة زمان روشن و مشخص گردد.