كاركرد هويت ديني در انديشه صباي كاشاني

The function of religious identity in Saba Kashani s thought

همان گونه كه مي‌دانيم آثار حماسي هر جامعه يكي از منابع اصلي هويّت ساز به حساب آمده كه كاركردي به بلنداي تاريخ دارند. آثار حماسي به عنوان سندي ملي، ارزشمند و پويا با حفظ تك تك مؤلفه‌هاي تشكيل دهنده هويّت ملي، عامل تكوين و تداوم اين هويّت در گذر زمان هستند. هويّت پاسخي به چيستي و كيستي هر فرد است كه متمايزكننده هر شخصي از ديگري است. هويّت انواع گوناگوني دارد و عموماً شامل هويّت ديني، تاريخي، فرهنگي، جغرافيايي، ادبي، اساطيري و ... مي‌باشد. در اين ميان هويّت ملي، بالاترين و مهم‌ترين نوع هويّت است و به مجموعه ويژگي‌ها، وابستگي‌ها و پيوندهاي جغرافيايي، تاريخي، فرهنگي، زباني، قومي و ... گفته مي‌شود كه زندگي انساني را در بر مي‌گيرد و اعضاي جامعه به آن مي‌بالند و به آن افتخار مي‌كنند. هويّت ديني ركن مهمي از هويّت جمعي ايرانيان را تشكيل مي‌دهد؛ چرا كه بنا به دلايل متعدد تاريخي، مذهب، تدين، معنويت، خداگرايي و وحدانيت، جزء ذاتي هويّت ملي ايرانيان محسوب مي‌شود. به سخن ديگر، هويّت ديني در فرهنگ ايراني جايگاه ويژه‌اي دارد. اعتقاد به امر قدسي و نگرش معنوي به خويش و جهان پيرامون، يكي از ويژگي‌هاي اصلي انسان دوره باستان بوده است. منظومه شهنشاه‌نامه از ديد هويّت ديني، در ابعادي چون خداپرستي و بينش توحيدي، اعتقاد به معاد، مرگ و رستاخيز، تحليل شخصيت هاي شهنشاه‌نامه از بعد ديني و اعتقادات ديني صبا مورد پژوهش قرار گرفت. تحقيقات نشان مي دهد، صبا به مسائلي همچون جهان بيني توحيدي و بينش توحيدي در شهنشاه‌نامه توجه خاص دارد و بسياري از موفقيت هاي عباس ميرزا و شاه در جنگ را در گرو هويت ديني مي داند.