جايگاه محيط زيست ازمنظرقرآن وآموزه هاي ديني

The position of the environment from the perspective of the Qur an and religious teachings

انسان به سبب دارابودن عقل و شعور كه وجه تمايز وي از ساير موجودات طبيعت است قادر به مقهور ساختن محيط زيست و در نتيجه ايجاد عدم تعادل طبيعي در آن مي باشد.همين امرموجب شده كه او به نوعي، احساس مالكيت نسبت به آن كرده لذا بهره وريش از محيط زيست نيز بهره وري مالكانه باشد. در نتيجه به خود حق مي دهد كه هر گونه كه بخواهد در آن تصرف كند و به مرور فجايع بزرگ زيست محيطي ايجاد نمايد،بطوريكه امروزه بايك چالش بزرگ زيست محيطي روبروشده است .وبه اجبار تمام توان خود رابه كارگرفته تااين معضل بزرگي راكه ببارآورده به گونه اي حل وفصل نمايد. ريشه اصلي اين بحران را بايد در نگاه و تفسير بشر از محيط زيست وطبيعت پيرامونش جستجو كرد. انسان به طبيعت بسان امري مي نگرد كه مي تواند آن را به ميل خود در اختيار گرفته و به ياري آن نيازها و جاه طلبي ها و هوا و هوسهاي خود را برآورده سازدو از آنجايي كه ملاك ارزيابي ارزش هايش ملاحظات مادي و تجاري است، نسبت به بسياري از چيزها يي كه هم براي فرد و هم براي كل بشريت سودمند است بي تفاوت مي شود. هنگامي كه او هيچ معناي ژرف و قابل احترامي در طبيعت مشاهده نكند و آن را از حالت قدسي خالي يابد، چنان از آن بهره برداري مي كند و به زير سلطه اش مي كشد كه نظم و هماهنگي آن را در هم مي پاشد. از آنجايي كه رفتار انسان و جامعه نسبت به محيط زيست برآمده از باورهاي فرهنگي و ديني اوست در اين مقاله سعي مي شود ساختار نظام مند انسان –جهان( ارتباط انسان با جهان )از ديدگاه اسلام تبيين شود تا در پرتوي آن مباني نظري و عملي تحصيل محيط زيست سالم و لزوم حفظ آن از منظر قرآن و احاديث مورد بحث قرار گيرد. در راس اين مباني خدا به عنوان خالق همه كائنات و طبيعت آيني از اوست كه خلقت هدفمند آن بر پايه حق و عدل است .در اين بينش مالكيت مطلق همه چيز حقيقتا و اصالتا مخصوص خداست و ديگر مالكيت ها اعتباري و قراردادي است. موضع انسان در برابر خالق هستي تسليم و در برابر مخلوقات عدل مي باشد كه بر همين اساس اسلام مشروعيت استخدام و تسخير طبيعت براي انسان را امضاء كرده است. انسان جانشين خدا و خليفه او در زمين معرفي مي شود، تا تجلي اراده خدا در زمين به دست او صورت گيرد. البته با توجه به اين اصل كه اين همه به صورت امانت به او سپرده مي شود. باتوجه به اين مباني ،محيط زندگي انسان جايي است وي از آنجا به كمال و هدف آفرينش خويش مي رسد. لذا حق هيچ گونه اسراف،كفران نعمت (تخريب، ضايع كرده و استفاده نادرست) و تجاوز به حقوق ديگران را ندارد .در مقابل تعاليم ديني نيز اصول و راهكارهاي عملي براي بهره وري صحيح از محيط زيست را به طور فردي و اجتماعي مشخص مي سازد.