عوامل رافع مسئوليت كيفري در حقوق كيفري ايران و ديوان كيفري بين المللي

مسئوليت كيفري يكي از سرفصل هاي مهم در حقوق كيفري ماهوي ملي و بين المللي است. اين پژوهش كه با روش توصيفي-تحليلي و با بهره گيري از منابع دسته اول پژوهشي نگاشته شده، درصد است بدين پرسش پاسخ دهد كه جايگاه عوامل رافع مسئوليت كيفري در حقوق كيفري ايران و ديوان كيفري بين المللي چيست؟ مسئوليت كيفري به مفهوم قابليت تحميل مجازات بر فرد است. عوامل رافع به دو دسته عوامل تام(صغر، جنون و اجبار) و نسبي(خواب و بيهوشي، مستي و اشتباه) تقسيم و مانع از تحميل مجازات بر شخص مرتكب و نه معاونين و شركاي احتمالي مي شود. اين عوامل به طور كلي از هنگام نخستين تجارب حقوق كيفري بين المللي مورد توجه واقع شده اند. با وجود اين جنون براي نخستين بار در اساسنامه رم بازتاب يافته است. شرايط احراز جنون به عنوان يك عامل رافع مسئوليت، پايداري و نيز ناتواني مفهومي مرتكب است. عامل ديگر مستي است كه به خاطر كاربرد فراوان خود در جنگ ها در ديگر اساسنامه هاي دادگاه-هاي كيفري بين المللي نيز ديده مي شود. اكراه و اضطرار و نيز اشتباه حكمي و موضوعي ديگر عوامل رافع مسئوليت كيفري به شمار مي آيد. باروري بيشتر اين عوامل در رويه ديوان مستلزم تجارب رويه اي در وضعيت هاي آتي ديوان است. اين پژوهش دريافته است كه عوامل رافع مسئوليت كيفري در اساسنامه رم ديوان كيفري بين المللي صرفنظر از برخي تفاوت هاي جزئي، جايگاهي همانند را به خود اختصاص داده است. با وجود اين لازم است در بازنگري هاي آتي اساسنامه رم با گرته برداري از نظام هاي كيفري ملي، اين جاايگاه پررنگ تر نيز شود.