عرفان اصيل در انديشه فلسفي شهيد مطهري (ره)

تاريخ جهان شاهد ظهور مكاتب شناختي شهودي و مدعيات معرفتي رمزآلود گوناگوني نسبت به حقايق عالم و ماسواي آن بوده است. عرفان در مفهوم عام، درك و دريافتي است كه آدمي از طريق كشف و شهود به آن نائل مي آيد كه اين تحصيل معرفت خاص، در لسان متفكران غربي به «تجربه شهودي شخصي» تعبير شده است. مفهوم عرفان در معارف اسلامي نيز، عبارت از علم به خداوند از حيث اسماء و صفات و مظاهر آن و آگاهي از احوال مبدأ و معاد و حقايق عالم و چگونگي رجعت آن حقايق به سوي حقيقت مطلق است. در نوشتار حاضر با تمسك به روش توصيفي-تحليلي به طرز تفكر فيلسوف شهيد، مرتضي مطهري(ره)نسبت به مفهوم عرفان اصيل و تمايز آن با تصوف در انديشه متعالي اسلامي پرداخته شده و جايگاه عارف حقيقي در منظومه فكري ايشان مورد تدقيق قرار گرفته است. آنچه حاصل كنكاش ما مي باشد بدين شرح است: ۱-در افق انديشه استاد، عرفان في نفسه از مقوله شناخت شهودي است، وليكن اصالت آن، در تمسك به ادراك معارف حقه الهيه با مدد سير و سلوك عملي است؛ ۲-ايشان عرفان اسلامي را داراي حيثيت ذاتي، استقلال و غنايي خاص مي داند كه در بطن و متن تعاليم قرآني، سنت نبوي و سيره علمي و عملي ائمه اطهار عليهم السلام تجلي و بالندگي يافته است و البته، از هرگونه التقاط و اضافات خارجي نيز مبري است؛ ۳-بنيان عرفان اسلامي از منظر استاد، بر مباني «خود آگاهي» و «خدا آگاهي» استوار است كه منجر به «خود آگاهي عرفاني توحيدي» سالك مي شود تا وي را به مرتبت فناي في الله و بقاي بالله رهنمون سازد؛ ۴-استاد معتقد است كه اهل معرفت هرگاه با عنوان فرهنگي مخاطب قرار گيرند ذيل اصطلاح «عرفا» و هرگاه با عنوان اجتماعي شان ياد شوند غالبا تحت عبارت «اهل تصوف» تقرر مي يابند. 5-عارف مدنظر ايشان، كسي است كه در بينش خود به شهود حقيقت نائل شده و به مقام قرب الهي و فناي ذات حق مي رسد، در عين اينكه او متأله اي است كه حاضر در حوادث جامعه بوده و دغدغه مردمان روزگار خود را دارد؛ از اينرو، شهيد مطهري(ره) معتقدند كه عرفان اصيل و عارف بالله در بستر جامعه شكل گرفته و رنگ رباني به خود مي گيرد؛ يعني طاير قدسي در بطن اجتماع زاده شده و به ملكوت اعلي مي رسد كه منش و سلوك حضرت علي(ع) و شهيدان راه حق خود دليلي مبرهن بر اين مدعا هستند.