جايگاه عدالت در اقتصاد، مقايسه ديدگاههاي شهيد مطهري و جان رالزد

در زمينه عدالت اجتماعي، دانشمندان بسياري قلم زده‌اند؛ اما در اين ميان در دنياي غرب كمتر كسي به‌سان جان رالز شالوده‌ي عدالت را در تنور انديشه پخته است. در دنياي اسلام به خصوص در مكتب شيعه نيز شهيد مطهري(ره) از چهره‌هاي برجسته‌ي تفكر ديني است كه انديشه عدالت را در قالب باور ديني تبيين نموده است. در مقاله حاضر ابتدا جايگاه عدالت در سه نظام اقتصادي، اسلام، سوسياليسم و سرمايه‌داري بررسي شده و سپس ميان دو مكتب، اسلام و ليبراليسم، از منظر دو انديشمند بزرگ اين دو مكتب مقايسه شده است. در مقايسه ميان آراي آندو مشاهده شد كه با توجه به فطري بودن و فرا ديني بودن مفهوم عدالت، در جهاتي نظريات آندو دانشمند، شباهت دارد؛ اما در پاره اي از موارد اختلاف مبنايي دارد. رالز و شهيد مطهري(ره) در چند مورد باهم توافق آرا دارند از قبيل: تقسيم برابر امكانات اوليه براي همه افراد جامعه؛ استحقاق هركس به اندازه تلاش وكار از امكانات ثانويه؛ باز توزيع امكانات و پرداختهاي انتقالي بر اساس نياز جامعه. در چند مورد نيز آن دو اختلاف ديدگاه دارند كه همه آن را به يك مبنا مي‌توان ارجاع داد و آن معيار عدالت اجتماعي است. شهيد مطهري(ره) مبناي عدالت را از امور حسنيه عقلي مي‌داند درحالي كه رالز عقيده دارد كه عدالت يك قرار داد اجتماعي است و حسن و قبح عقلي ندارد؛ بنا براين هرچيزي كه به عنوان قانون و حقوق بشري مورد پذيرش يك جامعه قرار گرفت مبنا و منشا عدالت مي تواند باشد.