تاريخچه پژوهش هاي باستان شناسي هورامان

History of Hawraman Archaeological Researches

گستره كوهستاني هورامان در غرب زاگرس از مناطق تقريباً ناشناخته ايران از منظر پژوهش­هاي باستان­شناسي است. هر چند كشف چرم نوشته هورامان (بنچاق هورامان) در حدود يك قرن پيش خبر از اهميت تاريخي و غناي فرهنگي منطقه داشت، اما اين رخداد مهم هرگز زمينه­ساز فعاليت­هاي باستان­شناسي در اين محدوده كوهستاني نشد. دهه­هاي 30 و 40 خورشيدي همزمان با فعاليت­هاي باستان­شناسي هدفمند در مناطق همجوار هورامان، مي­توانست سرآغازي بر فعاليت­هاي باستان­شناسي اين منطقه نيز باشد؛ چرا كه در اين دهه معدود فعاليت­هايي كه به لطف بازديد پژوهشگران مناطق همجوار و در راستاي آگاهي و شناخت بيشتر مناطق فرهنگي پيرامون حوزه مطالعاتي­شان به انجام رسيد، رهگشا و نويدبخش پژوهش­هاي دامنه­داري بود كه مي­توانست، آينده­اي روشن را براي باستان­شناسي منطقه به ارمغان آورد. اما اين پژوهش­ها در همان گام نخستين به واسطه وقوع انقلاب اسلامي و سپس جنگ تحميلي چنان خاموش گرديد كه تا دهة 70 خورشيدي هرگز نامي از آن به ميان نيامد و معدود بازديدهاي انجام شدة پيشين نيز به فراموشي سپرده شد. دهة 70 خورشيدي را مي­توان سرآغاز پژوهش­هاي باستان­شناسي در هورامان دانست. چرا كه در اين دهه به تدريج و بنا به ضرورت مطالعاتي در قالب بررسي باستان­شناسي و تهيه پرونده­هاي ثبتي توسط كارشناسان ميراث فرهنگي و عموماً به صورت گزينشي (شناسايي آثار شاخص) و غير هدفمند به انجام رسيد. شيوه پژوهشي كه حدود دو دهه (طي دهة 70 و 80) بر باستان­شناسي منطقه هورامان حكم فرما بود. دو رخداد مهم در دهة 90 خورشيدي يعني پژوهش­هاي نجات­بخشي سد داريان و آغاز پژوهش­هاي پايگاه منظر فرهنگي هورامان تحولاتي بنيادي را در زمينه باستان­شناسي منطقه و معرفي غناي تاريخي آن فراهم آورد. چندين فصل كاوش، بررسي­هاي متعدد و ديگر فعاليت­هاي پژوهشي هدفمند صورت گرفته در خلال اين دهه توانست سيماي تاريك باستان­شناسي منطقه را تا حدودي به سوي روشنايي سوق دهد. نوشتار پيش­رو سعي در معرفي پيشينه پژوهش­هاي باستان­شناسي منطقه هورامان و نتايج و دستاوردهاي آن از آغاز تا پايان سال 1400 را دارد.