معماري پايدار در هورامان

Sustainable architecture in Horaman

مفهوم «معماري پايدار» يا «معماري سبز» از مفاهيم پر اهميت دنياي امروز است. در شرايطي كه تغيير اقليم يكي از چالش‌هاي اصلي ساكنان زمين محسوب مي‌شود، اين مفهوم به دنبال توسعه در عين حفظ منابع طبيعي، توجه و حفاظت از محيط زيست و فراهم كردن زمينه آسايش در زندگي بشر است. نگاهي به تجارب تاريخي بافت‌هاي شهري و روستايي در ايران نشان مي‌دهد كه معماري پايدار پيشينه‌اي قابل توجه در اين كشور دارد و يكي از روشن‌ترين نمونه‎هاي آن، در منطقه هورامان قابل مشاهده است. در اين منطقه ابتكار بشر براي بهره‌مندي از زميني كه محدوديت‌هاي فراواني براي زندگي و سكونت دارد، كوهستان را به چشم‌اندازي بديع از همراهي انسان و طبيعت بدل كرده است. انساني كه مصالح خانه و حتي جانمايي آن را با توجه و نگاه به طبيعت انتخاب مي‌كند. در ساخت اين خانه به اقليم منطقه توجه دارد، با تغيير آب و هوا كوچ مي‌كند، به رغم دسترسي به آب، توجه و احترام ويژه‌اي براي آب قائل است و براي بهره‌گيري از آن فرهنگ ويژه‌اي دارد. هر كجا احساس كند خانه او نفس طبيعت را تنگ كرده يا مانعي در راه رشد و باليدن اقليمي است كه در آن زندگي مي‌كند، خانه و روستاي خود را جا به جا مي‌كند تا طبيعت آسيب نبيند و معيشت او نيز تامين شود -اتفاقي كه در طول ساليان در هورامان تخت و ژيوار افتاده است- تمام اين مصاديق مويد اين است كه انسان ساكن هورامان، در طول تاريخ، طبيعت و اقليم را قرباني رفاه و زندگي خود نكرده است او با طبيعت در تعامل بوده نه تعارض. در مقاله حاضر سعي بر اين است كه با مروري بر فرهنگ معماري منطقه هورامان با تمركز بر روستاي دولاب، نگاهي به اصول توسعه پايدار صورت گرفته و رعايت اين اصول -به ويژه فاكتورهاي پايداري در حوزه معماري- در طول ساليان گذشته و امروز، بررسي شود تا با آسيب‌شناسي وضع موجود در اين منطقه، پيشنهاداتي براي متوليان امر، به ويژه وزارت ميراث فرهنگي در جهت پيشگيري از آسيب‌هاي ناشي از گردشگري بر فرهنگ معماري در اين منطقه ارائه شود. با توجه به ثبت منظر فرهنگي هورامان در فهرست ميراث جهاني يونسكو، ظرفيت‌سازي‌ها و توسعه زيرساخت‌هاي گردشگري كه در پي اين ثبت در حوزه گردشگري اتفاق خواهد افتاد، در صورتي كه فرهنگ و معماري بومي -كه يكي از عوامل اصلي ثبت جهاني منظر فرهنگي هورامان بوده- مورد بي‌توجهي قرار گرفته يا به سايه توسعه گردشگري ناپايدار رود، مي‌تواند در بلند مدت تبديل به آسيبي جدي در منطقه شود. اين پژوهش با نگاهي به مطالعات صورت گرفته، پيشنهاداتي براي تداوم پايداري معماري در كنار توسعه مورد نياز براي گردشگري ارائه خواهد كرد