عملكرد و كارايي سد سازي در ايران و جهان

سدها به عنوان سازه هاي ساخته دست بشر هستند كه از زمان هاي بسيار قديم مورد استفاده قرار مي گرفته اند. سدها انواع مختلف داشته و برحسب كاربرد مي توان تقسيم بندي هاي متفاوتي را براي آنها متصور شد. سدها مزايا و معايب مختلفي دارند. عمده مزاياي سدها عبارتند از: تأمين آب، توليد انرژي، كنترل سيلاب، آمايش سرزمين، پرورش ماهي در مخزن، توسعه مناطق تفريحي و توريستي، حمل و نقل آبي و تغذيه سفره هاي آب زيرزميني. در مقابل عمده معايب سدها عبارتند از: توليد زمين لرزه و زمين لغزش ، اختلال در رژيم طبيعي جريان رودخانه، اختلال در رژيم طبيعي انتقال رسوبات در رودخانه، نابودي زيست بوم هاي گياهي و جانوري بالا دست و پايين دست ، افزايش تبخير سطحي، آثار غير بهداشتي مخزن، آثار نامطلوب اجتماعي و اقتصادي و تغيير در مشخصات فيزيكي و شيميايي آب در بالا دست و پايين دست. با پيشرفت علم و انجام تحقيقات جديد، جنبه هاي نوين آثار زيست محيطي سدها آشكار شده است و مشخص شده است كه در برخي از موارد كه قبلاً فايده محسوب مي شد، در بلند مدت بايد تجديد نظرهايي شود. در ايران با توجه به خشكسالي ها، تغييرات اقليم و بحران آب، سد سازي در مركز توجه منتقدان و هواداران قرار گرفته است. ذكر اين موضوع نيز بسيار مهم است كه لازمه ايجاد هرگونه توسعه و آمايش سرزمين، ايجاد تغييرات در محيط زيست و پذيرش بعضاً آثار نامطلوب آن است. حال نكته مهم اينجاست كه تغييرات مذكور بايد به نحوي باشد كه آثار نامطلوب آن حداقل باشد. در مورد سدهاي جديد الاحداث در كشور بايد ساير گزينه هاي غير از سد و تلفيقي نيز مورد بررسي قرار گيرند و همچنين آناليز هزينه فايده با لحاظ تمامي موارد با ارائه طرح ارزيابي آثار زيست محيطي معيار اصلي تصميم گيري قرار گيرد.در مورد سدهاي موجود كشور نيز بايد طرح بهينه سازي و بهبود عملكرد، تهيه و اجرا شود تا علاوه بر حداكثرسازي بهره وري، آثار نامطلوب زيست محيطي نيز حداقل شود.