شناسايي عوامل مؤثر بر توسعه ديپلماسي علم و فناوري در كشورهاي در حال توسعه اسلامي با ذخائر نفتي

Identifying factors affecting the development of science and technology diplomacy in Islamic developing countries with oil reserves

در دهه هاي اخيرسرعت تحولات موجب توسعه ، قابل توجه بوده است. اكثر تحولات رخ داده ، بيشتر وابسته به يك تحول فناوري بوده ا ند، مانند انقلاب ارتباطات، جهاني شدن، فتح فضا توسط انسان و ... اگر تا اواسط قرن بيستم، فناوري تنها در بخش خاص صنعتي و نظامي نفوذ نموده بود، در دهه هاي اخير در اكثر بخش هاي زندگي مردم نفوذ نموده و شايد زندگي بدون دخالت فناوري را نتوان تصور نمود. در اين سالها فناوري به سوي مردمي شدن پيشرفته است.دستيابي به توسعه در عصر حاضر مستلزم دسترسي به منابع و متغيرهايي است كه در دو سطح ملي و بين المللي تعريف مي شوند. علم و فناوري متغيرهاي اصلي توسعه كشورها است. بهره گيري از علوم و فناوري هاي روز, نيازمند پيوستن به شبكه جهاني دانش و برقراري تعامل, بويژه با صاحبان علم و فناوري در اين شبكه است. دولتها بعنوان بازيگران اصلي در فضاي بين المللي, بستر تعامل مهمي را فراهم مي كنند. بر اين اساس سياست خارجي نقش محوري در ايجاد بستر همكاريهاي علمي و فناورانه دارد. از سوي ديگر توانمنديهاي يك كشور در حوزة علم و فناوري مي تواند ابزاري پيشبرنده در حوزه سياست خارجي باشد. به همين دليل ديپلماسي علم و فنّاوري علاوه بر شبكه ي ملي، تابعي از شبكه ي بين المللي همكاري هاي علمي و فنّاورانه است .ديپلماسي به معناي پيشبرد سياست خارجي است. موضوع اصلي «ديپلماسي علم و فناوري» استفاده از ظرفيتهاي علم و فناوري براي تحقق اهداف سياست خارجي ميباشد . كشورهاي اسلامي با ذخائر نفتي كه خواهان توسعه مي باشند , بايد ضمن دارا بودنِ توانمنديهايي كه ساير اعضاي شبكه را به تداوم حضور آنها نيازمند مي كند, با شناخت قواعد بازي در اين ساختارِ پيچيده, تعاملي مثبت و مبتني بر وابستگي متقابل با ساير اعضاي شبكه ايجاد كنند. تدوين مدل ديپلماسي علم و فناوري در اين كشورها, مدل تعامل بين المللي براي توسعه هر كشور را مشخص خواهد كرد. اين مدل بر پايه پيشرانه هاي اقتصادي, سياسي, اجتماعي, فناورانه, ارزشي و زيست محيطي از يكسو و متغيرهاي ملي از سوي ديگر تدوين مي شود. اين تحقيق بر اساس مطالعات پژوهشي موجود در خصوص توسعه ديپلماسي علم و فناوري شكل گرفته است. حالتي كه بسياري از خبرگان به آن اذعان داشته اند. اين پژوهش با استفاده از علوم موجود شامل گزارشها و نوشتارهايي از افرادي مجرب در اين حوزه، آغاز شده و با مصاحبه هايي اكتشافي ادامه يافته است كه نهايتاً با توجه به روشهاي كمي و كيفي و آزمونهاي سنجش كيفيت پنج دسته عوامل مؤثر بر ديپلماسي علم و فناوري در آن شناسايي شدند. طبق اين پژوهش : دسته عوامل برنامه ريزي و نظام سازي؛ دسته عوامل زيرساخت و الزامات ؛ دسته عوامل برندينگ و ارتقاي ساخت ملي؛ دسته عوامل ظرفيت سنجي و نهايتاً دسته عوامل تعامالت آكادميك از جمله موارد تاثيرگذار بر توسعه ديپلماسي علم وفناوري ميباشند كه از اين ميان عوامل زيرساخت و الزامات به عنوان دسته عوامل پايه اي، پرتكرار و مهم شناسايي شده است.