جبرگرايي در گلشنِ راز با نگاهي به پيشينهِ جبرگرايي در ادبِ فارسي(قرن چهارم تا نهم)

افراد پس از گذر از مراحلي چون تقريب، حقيقت، شك گرايي، احتمال، پوچ گرايي، توجيه، تقديرگرايي، توجيه(بار دوّم)، فرض و معرفت شناسي به«جبرگرايي» مي رسند. بعضي از اين حدّ پا را فراتر گذاشته و پس از طيّ شك و يقين، به «اعتقاد» (باور) مي رسند . تصور غلط بسيار رايجي كه در مورد جبرگرايي وجود دارد اين است كه بسياري گمان مي‌كنند جبرگرايي لزوماً گوياي اين است كه بشر يا افراد هيچ تأثيري بر آينده و رويدادهاي آينده ندارند. از جمله آثاري كه در ادب فارسي و در حوزه شعر، بر سر موضوع «جبر و اختيار» به مجادله برخاسته است،منظومه سراسر عرفاني «گلشن راز» مي باشد. با توجه به اينكه شيخ سعدالدين محمود شبستري، ناظمِ اين منظومه، نيز از پيروان راستين مكتب اَشاعره و از مبلّغان قاطع آن بوه است، و از سويي اشاعره جبرگرا هستند، فرض ما اينست كه شيخ نيز تحت تاثير اين افكار جبر گرا بوده و منظومه خود را بر اساس آن بنا كرده است . با تامّل در منظومه ديگر شيخ بنام «سعادتنامه» و ابياتي از «گلشن راز» اين موضوع بر ما مشهود خواهد شد . اين مساله ما را برآن داشت كه به تحقيق در اين حوزه و بررسي آثار آن در منظومه گلشن راز بپردازيم .