عوامل مؤثر در ناكامي حكمراني آب در ايران و بررسي پيامدهاي امنيتي، اقتصادي و اجتماعي آن (نمونه موردي حوضه آبريز فلات مركزي)

بهره‌برداري مناسب و پايدار آب تحت تأثير نظامها و نهادهاي اجتماعي يا حكمراني آب مي باشد، برخي معتقدند دليل اصلي بحران آب در جهان به مديريت ضعيف و كاهش بهره وري ناشي از حكمراني نامناسب آب ارتباط دارد. در پاسخ به عوامل موثر در اين ناكامي بايد گفت؛ شكست و كوتاهي «حكمراني آب» در ايران محصول علل متنوعي از ناداني و ناتواني است و اين تنوع، نتيجه گستردگي و پيچيدگي مجموعه زيرساخت ها، نهادها و سازمان هايي است كه حول مقوله آب شكل گرفته‌اند. البته عواملي همچون كاهش بارش و افزايش دما و برداشت بيش از حد آبخوان ها نيز موجب كاهش آب‌هاي زيرزميني شده است. كوشش اين مقاله يافتن عوامل موثر در شكست حكمراني آب و تبيين پيامدهاي امنيتي ناشي از اين ناكامي حكمراني در ايران در مقياس كوچك ‏تر در حوضه آبريز فلات مركزي است. ماهيت مطالعه، كاربردي و از لحاظ روش، توصيفي - تحليلي و مبتني بر نتايج تجويزي، عملي و كاربردي است. يافته هاي پژوهش حاكي از اين است كه عدم حكمراني خوب در اين راستا با استقرار صنايع آب‌بر و ايجاد طرح پروژه‌هاي انتقال آب بين حوضه‌اي و... سبب ايجاد پيامدهاي منفي در كشور، به‌واسطه كاهش توليدات كشاورزي، مهاجرت روستانشينان به شهرها، خروج ارز به‌واسطه ورود محصولات كشاورزي، فقر و بيكاري، مشكلات زيست محيطي و... گرديده، كه با توجه به وسعت جغرافيايي حوضه آبريز فلات مركزي، اين پيامدهاي منفي، در ابعاد گوناگون امنيتي، اقتصادي و اجتماعي بر زيست و وضعيت جامعه و كشور تأثير گذاشته است، به گونه‌اي كه در صورت تداوم روند موجود، از جهات مختلف، ايران را دچار چالش راهبردي خواهد نمود.

Proper exploitation of water is affected by social systems and institutions or water governance. The main reason for the global water crisis is related to poor management and reduced productivity due to poor water governance. In response to the factors influencing this failure, it should be said: The failure of water governance in Iran is the result of various causes of ignorance and inability, and this diversity is the result of the wideness and complexity of the set of infrastructure, institutions and organizations that have been formed based on the category of water. However, factors such as lack of enough rainfall and increasing temperature and excessive harvesting have also reduced the levels of groundwater. This paper attempts to find effective factors in the failure of water governance and to explain the security consequences arising from that in Iran and on the smaller scale in the central plateau basin and in this case, this article is applicatory, and in terms of method, descriptive - analytical and based on the prescriptive and practical results. The results of this study indicate that there are some negative consequences for the country due to the lack of proper governance in this regard by the establishment of water consumer industries and creating water transferring projects between the basins etc. And also because of the reducing agricultural products, the migration of villagers to the towns, outflow of foreign currency because of importing of agricultural products, poverty and joblessness, environmental problems etc. considering the vastness of geographical central plateau basin, these negative consequences have affected the subsistence of people and community status in various aspects such as security, economic and social. So that in the case of the continuity of the existing trend, it will make strategical challenges for Iran.