حكمراني فقهي و ادراك عدالت جنسيتي

Jurisprudential Rule and Perception of Gender Justice

عدالت جنسيتي در سطح واقعي به معناي «بخشيدن حقوق شايسته به زنان و مردان» است. در اين سطح برابري ميان زن و مرد اصل نيست و گاهي حق شايسته يك جنس در تمايز با جنس ديگر تعريف مي‌گردد. اما برابري در سطح ادراكي عدالت جنسيتي، اصل است و مخالفت با آن نيازمند اقناع افكار عمومي است. حكمراني فقهي نمي‌تواند نسبت به اين امر بي‌تفاوت باشد و نابرابري ميان احكام و تكاليف زنان و مردان را بدون توجيه در سياست‌گذاري‌هاي خود اعمال كند. مسئله اصلي اين مقاله اين است كه كامل‌ترين رويكرد در عرصه حكمراني فقهي در مواجهه با مسئله ادراك عدالت جنسيتي كدام است. در اين راستا به‌صورت كلي پنج رويكرد قابل‌رهگيري است. در رويكرد نخست، احكام و تكاليف نابرابر مشهور به رسميت شناخته مي‌شوند و بدون ارائه هيچ توجيهي به تعبد در قبال آن‌ها دعوت مي‌گردد. در رويكرد دوم، اما نابرابري‌ها با رويكردي عقلي ـ كلامي توجيه مي‌گردند. در رويكرد سوم، احكام مذكور در مرحله اجرا تغيير مي‌يابند و بدون تغيير در فتواي فقهي، تنها در عرصه حكمراني از اعمال نابرابري‌ها جلوگيري مي‌شود. در رويكرد چهارم، با بازنگري در ادله با همان متد رايج فقهي در پاره‌اي از احكام نابرابر ميان زن و مرد بازانديشي مي‌شود و فقيه به برخي از فتاواي برابرانگارانه دست مي‌يابد و بالاخره در رويكرد پنجم، با بازانديشي در روش‌هاي استنباط، اصول و قواعد دست‌يابي به فتاواي فقهي تغييراتي مي‌كنند و پژواك آن‌ها در برخي فتاواي نابرابرانه ميان زن و مرد نمايان مي‌گردد. اين مقاله با روش تحليلي - انتقادي رويكردهاي پنج‌گانه فوق را مي‌كاود و بر اين باور است كه كامل‌ترين رويكرد در اين مقام، «رويكرد تركيبي» است كه به‌نحوي از تمام عناصر مذكور بهره مي‌برد.

Gender justice in the real sense means giving decent rights to men and women. At this level, equality between men and women is not the principle, and sometimes the right of one sex to be distinguished from the other is defined. But equality at the perceptual level of gender justice is a principle, and opposing it requires convincing public opinion. Jurisprudential rule can’t be indifferent to this and apply inequality between the rules and duties of men and women without justification in its policies. The main issue of this article is what is the most complete approach in the field of jurisprudential governance in dealing with the issue of perception of gender justice. In this regard, in general, five approaches can be learned. In the first approach, the famous unequal rules and duties are recognized and invited to worship without any justification. In the second approach, however, inequalities are justified by a rational-theological approach. In the third approach, the mentioned rulings are changed in the implementation stage and without changing the jurisprudential fatwa, inequalities are prevented only in the field of governance. In the fourth approach, by reviewing the arguments with the same common jurisprudential method, some of the unequal rulings between men and women are reconsidered and the jurist achieves some equal fatwas. Finally, in the fifth approach, by rethinking the methods of inference, principles and rules of obtaining fatwas. They make changes and their echoes appear in some unequal fatwas between men and women. This article explores the above five approaches with an analytical-critical method and believes that the most complete approach in this position is the combined approach that somehow benefits from all the above elements.