مقايسه بهمن نامه و طومار نقالي شاهنامه

داستان‌هاي حماسي كه ريشه در تاريخ ملت‌ها دارند، به شيوه‌هاي مختلف روايت مي‌شوند. غالباً روايت‌هاي شفاهي به شكل قصه‌گويي يا نقالي از روايات مكتوب گرفته شده و طي مدت‌ها در اثر نقل افراد مختلف شاخ و برگ‌هايي به آن اضافه شده و از لحاظ ساختار و زبان و گاهي محتوا دچار دگرگوني‌هايي مي‌شوند؛ ازاين‌رو در مقايسه روايت‌هاي مختلف از اين داستان‌ها اختلافاتي پيدا مي‌شود. در اين مقاله منظومه بهمن نامه با روايت بهمن در كتاب طومار نقالي شاهنامه بررسي شده و نتيجه اين است كه روايت بهمن نامه داراي زباني حماسي و متني منسجم است كه روايت آن مبتني بر حوادث تاريخي است؛ اما در طومار نقالي زبان عاميانه است و كلمات و جملات كليشه‌اي به سبك نقالان در آن هويداست. همچنين برخي از روايات افزوده به آن راه يافته و برخي اسامي ديگرگون است كه مشخص است زبان عاميانه راويان در آن نقش دارد. مهم‌ترين اختلاف اين دو متن كوتاهي روايت در طومار نقالي شاهنامه است كه به نسبت بهمن نامه بسيار داراي حذف و پرش است و توصيف و گفت‌وگو در آن راه ندارد و تنها به حوادث اصلي پرداخته شده است. همچنين خرده روايت‌ها و تمثيلات و ابياتي پند و اندرز به‌كلي از متن طومار حذف شده و موجب كوتاهي روايت را فراهم كرده است.