«تاريخ مفهومي»، رويكردي نوين در تحليل و فهم متن تاريخ بيهق

تاريخ مفهومي، رويكردي نوين در تحليل متن‌هاي تاريخي-ادبيِ معناگراست كه با تأثيرپذيري از تاريخ‌گرايي نوين، پساساختارگرايي و با نقدِ تاريخ گرايي‌سنّتي، براي «‌مفهوم» جايگاه ويژه‌اي قايل است. اين رويكرد، به تحليل مفهوم منازعات ايدئولوژيك در ساختارهاي سياسي و كشف معناي مفهوم و مناسبات قدرت ازدريچة مفاهيم مي‌پردازد و از اين رو، به گونه‌اي با تحليل گفتمان انتقادي نيز در پيوند است. كوزلك، بنيانگذار آلماني اين رويكرد تحليلي تاريخ، بر آن است كه مفهوم و تحوّل آن در بستر زماني و در بافتِ موقعيتي خاص، زمينه هاي روشن تري را در بررسي دقيق تر رويدادهاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايجاد مي كند. تاريخ بيهقي به عنوان يك متن تاريخي- ادبي، آكنده از مفاهيمي است كه به سان دال‌هايي است كه بر مدلول‌هاي متفاوت دلالت مي‌كند و از اين رو، رابطة «تصادفي» و «اختياري» بر اين دال‌ها و مدلول‌ها حاكم است. به ياري رويكرد تاريخ مفهومي، به مثابة روشي در فهم متن، مي‌توان به كشف معناي مفاهيم و گزاره هاي تاريخي تاريخ بيهقي در پس لايه‌هاي انباشته در طول زمان و در ساختار سياسي قدرت و منازعات ايدئولوژيكِ برآمده از نيروهاي قدرت در سنّت انديشة ايراني- غزنويِ سدة 5 ق. برآمد. بي‌گمان، رويكرد تاريخ مفهومي، در آينده بيشتر شناخته خواهدشد و مي تواند در تحليل متن‌هاي تاريخي- ادبي فارسي، نقش بارزي ايفا كند.