جايگاه عباسيان در تاريخ بيهقي

ابوالفضل بيهقي به دو صورت از خلافت عباسيان در كتاب گرانسنگ خود يادكردهاست. نخست از حوادث و وقايعي كه در روزگار محمود و مسعود روي داد و ارتباط مستقيم با خلافت بغداد دارد. با توجّه به اين كه غزنويان از نظر سياسي وابسته به خلافت بغداد بودند و بايد حجت شرعي را براي حكومت بر ولايات از خلفاي عباسي ميگرفتند، واكاوي و بررسي حوادث تاريخ بيهقي در ارتباط با خلافت عباسي، اهميّتي دو چندان ميبايد. پادشاهي محمود و مسعود غزنوي مصادف با خلافت القادر بالله و القائم بالله است؛ پس طبيعي است كه بيهقي در صورت نخستين از اين دو پادشاه ياد كند. صورت دوم از يادكرد عباسيان در تاريخ بيهقي، آوردن حكاياتي اخلاقي و حكمي با رويكرد تعليمي از پادشاهان، وزيران و بزرگان خلافت عباسي در خلال حوادث و اتفاقات جاري در حكومت غزنويان است. اين حكايات در باب هارون و مأمون عباسي ذكر ميشود كه در بين خلفاي عباسي از اهميّت و شهرت بيشتري برخوردار هستند. با احتمال ماتُريدي بودن بيهقي از نظر فكري و حنفي بودن او از منظر فقهي، نگاه بيهقي به خلافت بغداد نگاهي مثبت و محترمانه است. هر چند وابستگي حكومت غزنويان به عباسيان و عواقب مخالفت با خلافت بغداد نيز در نگاهي بيهقي بيتأثير نيست.