جايگاه مواليد ثلاثه در انديشۀ حكمي ناصرخسرو

در منظومۀ فكري ناصرخسرو (م: 481)، مراتب هستي از ابداع در عالم روحاني تا خلق انسان در جهان جسماني، جايگاه ويژه‌اي دارد. هدف اين پژوهش كه به روش توصيفي ـ تحليلي و بر اساس منابع كتابخانه‌اي انجام گرفته، بررسي و تحليل مواليد ثلاثه در آثار ناصرخسرو است. از ديدگاه او، در عالم سفلي از تركيبِ چهار عنصرِ خاك، آب، باد و آتش و طبايع گرمي، سردي، خشكي و تري، مواليد ثلاثه يعني جماد، نبات و حيوان پديد مي‌آيد. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد صانع عالم سفلي، نفس كلي است كه با ابزار افلاك و اجرام، آن را آفريده است. بر خلاف عالم روحاني، در عالم سفلي آفرينش از نقصان به سوي كمال در حركت است. نفوس نباتي و حيواني جزئي از نفس كلي است. نفس نباتي با قواي روينده و خورنده، پايين‌تر از نفس حيواني است. حيوان بر خلاف نبات حركت انتقالي دارد و درد و لذت را ادراك مي‌كند. عالي‌ترين مرتبۀ نفس، نفس ناطقه است كه مختص انسان است و انسان به واسطۀ آن از قواي نطق، تمييز و تدبير برخوردار است. نفوس نباتي و حيواني، با مرگ جسم از ميان مي‌روند امّا نفس ناطقه با دو نيروي علم و حكمت به عالم روحاني و مأواي نوراني نفوس سفر مي‌كند.