گونه‌شناسي تأثير احكام شرعي بر امر تربيت از رهگذر مقايسه و نقدِ آرايِ انديشمندان تربيتي مسلمان

فقه تربيت به عنوان دانشي نوپديد، با پرسش‌هاي اساسي روبه‌روست كه عدم پاسخگويي به اين پرسش‌ها، اساس تشكيل و توسعه اين دانش را با مشكل روبه‌رو خواهد كرد. پرسش اساسي اين است كه مجموعه احكام شرعي به‌عنوان محصول دانش فقه، داراي چه گونه تأثيري در فرآيند تربيت هستند؟ اگر اين گونه‌ها شناسايي شوند، راه براي ورود به فقه تربيت باز خواهد شد. انديشه‌ورزان عرصه تعليم و تربيت اسلامي در آثار خود به اين تأثيرگذاري اشاراتي داشته‌اند؛ اما پراكندگي و عدم تمركز در بررسي اين تأثيرات، موجب فقدان پاسخي درخور و جامع به اين پرسش گرديده است. ازاين‌رو، اين تحقيق به روش توصيفي ـ تحليلي، تأثيرات گوناگون تشريع و امتثال احكام شرعي بر فرايند تربيت را از آثار انديشمندان تربيتي مسلمان، استخراج و مقايسه كرده و نشان داده است كه علاوه بر نقش امتثال حكم شرعي در تربيت، حكم شرعي در مراتب ديگر نيز داراي تأثيرات تربيتي است و جامعيت و تشريع احكام به اندازه طاقت و توان، نزول احكام به زبان مردم و به صورت تدريجي كه با بيان فلسفه آنها و تشويق و عتاب همراه است و شرايط اقامه احكام در حاكميت اسلامي، همگي تأثيرات مختلفي بر تحقق اهداف و تسهيل فرايند تربيت دارد.