بررسي تأثير تغيير اقليم و فعاليت هاي انساني بر ناايستايي خشكسالي

به دليل پيچيدگي و تنوع خشكسالي (شامل خشكسالي هاي هواشناسي، هيدرولوژيكي، كشاورزي و اقتصادي- اجتماعي) شاخص هاي مختلفي، براي توصيف و ارزيابي كمي آن پيشنهاد شده است. وقوع تغيير اقليم و مداخلات انساني، رفتار متغيرهاي آب و هواشناسي در سرتاسر جهان را دست‌خوش تغييرات زيادي كرده است. هدف مقاله حاضر آنست كه ضمن تبيين انواع خشكسالي و مهمترين شاخص هاي آن در شرايط ايستا، ضرورت بررسي مساله ناايستايي متغيرهاي آب و هواشناسي تشريح گردد. در ادامه، انواع مختلف ناايستايي در سيستم هاي منابع آب تبيين و در پايان، مهمترين عوامل محرك ناايستايي در وقوع خشكسالي تشريح مي گردد. نتايج پيشينه پژوهش‌ها نشان مي دهد كه طي سال‌هاي اخير، شدت و بزرگي پديده هاي حدي (سيل، خشكسالي و موج گرمايي) و نيز خسارات جاني و مالي متعاقب آن افزايش يافته است. همچنين، عوامل ايجاد ناايستايي در سري هاي زماني متغيرهاي آب و هواشناسي به دو دسته محرك هاي طبيعي و انساني قابل تفكيك هستند. تغيير اقليم، گرمايش جهاني، تغيير الگوهاي بارش، رژيم هاي دمايي و تبخير و تعرق، كاهش رطوبت نسبي، افزايش سرعت باد، ذوب برف، يخچال‌هاي طبيعي، فوران‌ آتشفشاني، ذرات معلق در هوا و نيز الگوهاي دور پيوند اقليمي از مهمترين محرك هاي طبيعي محسوب مي شوند. فعاليت‌هاي انساني به عنوان محرك مصنوعي در وقوع خشكسالي شامل برداشت بي‌رويه منابع آب، توسعه صنعت و كشاورزي، دامپروري، تغييركاربري/پوشش اراضي هستند كه مي‌توانند فرآيندهاي هيدرولوژيكي را تغيير و بر ناايستايي خشكسالي تاثيرگذار باشند. نتايج كلي مرور اين پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه در نظر گرفتن عوامل ناايستايي در شاخص هاي خشكسالي، باعث پايش دقيق تر ويژگي‌هاي خشكسالي مي شود.