بررسي ديدگاه بلاغي عبدالقاهر جرجاني و ابن سنان خفاجي پيرامون اعجاز قرآن كريم

يكي از علوم ادبي كه پيشينه اي بسيار كهن دارد، علم بلاغت است. ريشه هاي نانوشته اين علم از قبل از اسلام توسط شاعران و سخنوران عرب بكار مي رفت. عرب عصر جاهلي براي داوري بين شعرا به فصاحت و بلاغت آنان نگاه مي كردند و كلام فصيح و بليغ را به عنوان كلام برتر انتخاب مي كردند. بعد از ظهور دين اسلام و نزول آيات وحي كه در اوج فصاحت و بلاغت گوي سبقت را از همه اديبان و سخنوران ربود عالمان اسلامي در همان قرون نخستين با هدف اثبات اعجاز قرآن كريم به تدوين اصول و ظوابط دانش بلاغت و رونق و گسترش آن پرداختند. دو تن از دانشمندان توانمند در اين عرصه در قرن پنجم عبارتند از «ابن سنان خَفاجي» و «عبد القاهر جرجاني» كه تاثير قابل توجهي در ديدگاههاي بلاغيين پس از خود به ويژه سكاكي داشتند كه در پايان نامه متبوع اين مقاله، به شرح اين تأثير و تأثرپرداخته شده است. يكي از مهمترين موضوعات در اين پايان نامه تفاوت ابن سنان و عبد القاهر در موضوع اعجاز قرآن كريم است. عبد القاهر با ارائه «نظريه نظم» در اعجاز قرآن را ذاتي مي داند و ابن سنان با ارائه«نظريه صرفه» منكر اعجاز ذاتي قرآن است. در اين مقاله به طرح اين دو ديدگاه خواهيم پرداخت.