پژوهشي در اعتبار حديقة الشيعه

كتاب حديقة الشيعه از كتب مشهور مقدس اردبيلي است. اين كتاب كه در اواخر قرن دهم تأليف شده، مشتمل بر روايات نابي است كه از طريق ديگري به ما نرسيده است. بخش مذمت صوفيه در اين كتاب نيز يكي از ويژگي‌هاي منحصر به‌فرد اين اثر مي‌باشد؛ زيرا اردبيلي با استفاده از منابع پيشين، جامع‌ترين كتاب در بيان فرقه‌هاي مختلف صوفيه و عقايد و بدعت‌هاي آن‌ها را گرد آورده است. البته بخشي از منقولاتي كه در اين كتاب آمده را مي‌توان در نسخه‌هاي خطي و كتاب‌هاي سابق آن يافت كه خود شاهد صدقي بر اعتبار مطالب كتاب است. در مقابل ديدگاه مشهور، مشايخ صوفيه و عرفا اعتبار اين كتاب را منكر شده‌اند. آن‌ها ضمن چند قول به مخالفت با كتاب حديقة الشيعه پرداخته‌اند. برخي از ايشان تمام كتاب را مجعول مي‌دانند و برخي ديگر، بخش مذمت صوفيه را جعلي فرض كرده‌اند. در ميان مخالفان، تنها كسي كه براي ادعاي خود دليل آورده است، ملا محمد دارابي مي‌باشد. او در حاشيه كتاب مقامات السالكين كه آن را در حليت غنا نگاشته، ده دليل بر مدعاي خود آورده و با اين استدلال‌ها، توانسته است كه عده‌اي را با خود همراه كند. يكي از معاصرين نيز در مقالۀ مفصلي كاستي‌ها و اشتباهات كتاب حديقه را احصا كرده و آن‌ها را دليل بر عدم صحت انتساب گرفته است. نگارنده پس از بررسي تمام ادله موافقان و مخالفان، به اين نتيجه رسيده است كه هيچ‌يك از ادله ده‌گانه دارابي و مقاله‌نويس معاصر، بر بطلان انتساب كتاب دلالت ندارد؛ زيرا بسياري از اين اشكالات صحيح نبوده و واقعيت ندارند و برخي ديگر از اشكالات كه واقعيت دارند، بر نفي انتساب دلالت ندارند. چراكه كتاب حديقه در ميان علماي قرن يازدهم تا عصر حاضر شهرت زيادي داشته است و نسخه‌هاي خطي از بخش مذمت صوفيه كتاب وجود دارد كه در زمان حيات مقدس اردبيلي نگاشته شده است. رجاليون و كتابشناسان خبره و ثقه از زمان نزديك به عصر مؤلف تا كنون، بر صحت و اعتبار كتاب اذعان دارند و همچنين محتواي كتاب با ديگر آثار مقدس اردبيلي همخواني دارد. علاوه بر آن، قرائن داخلي و خارجي متعددي بر درستي انتساب به مقدس اردبيلي دلالت داشته و به آن شهادت مي‌دهند.