بررسي اقدامات سياسي و اقتصادي كارگزاران حكومت ايلخاني، در رشد انديشه‌هاي صوفيانه

از پيامدهاي بارز و در خور اعتناي حمله و هجوم مغولان به ايران، رشد قابل توجه گرايش‌هاي صوفيانه در جامعۀ بحران‌زده و هم‌آغوشِ آشوب و اغتشاشِ ايران بود و به واقع، مهم‌ترين واكنش اجتماعي به حملات مغولان، پيدايش و گسترش فرقه‌هاي صوفيانه مستقل از ساختارهاي رسمي مذهبي بود. سياستِ مذهبي ايلخانان مبتني بر تسامح مذهبي بود و بر اين اساس، به همه گرايش‌هاي مذهبي اجازه رشد و فعاليت دادند و در اين ميان، تصوف بيشترين بهره را از اين فرصت تاريخي برد. مردم ايران كه از فضاي آشفتۀ آن روزگار گرفتار رُعب و وحشت شده بودند به خانقاه‌ها روي مي‌آوردند. كارگزاران حكومتي نيز به‌دليل قدرت و نفوذ انديشه‌هاي صوفيانه كه حاكم بر زمانه‌شان بود و براي رسيدن به اهداف سياسي خود به رشد انديشه‌هاي صوفيانه علاقه نشان مي‌دادند. اقدامات سياسي و اقتصادي‌ اي چون امان‌دادن به اهل تصوف و اعطاي مناصب سياسي و همچنين سياست معافيت مالياتي و اعطاي مستمري را مي‌توان ازجمله اقداماتي برشمرد كه به رشد و گسترش نحله‌هاي صوفيانه در اين دوره كمك كرده‌اند. اهل تصوف نيز‌، همسو با سياست‌هاي حكومتِ ايلخاني، با بهره‌گيري از اين امتيازات، آزادانه توانستند در داخل و خارج ايران به تبليغ و ترويج آموزه‌ها و انديشه‌هاي صوفيانه پرداخته و به تشكيل حكومتي در دل حكومت مركزي نائل آيند. در اين مقاله، با تأكيد بر نقش كارگزاران حكومتي در رشد انديشه‌هاي صوفيانه، با رويكردي توصيفي - تحليلي بر مبناي مطالعۀ تاريخي، اهمِّ اقداماتي كه كارگزاران دوره ايلخاني - در قبال تصوف و مشايخ صوفيه و براي نيل به اهداف و اغراضِ سياسي‌شان - بدان دست يازديدند، بررسي و تحليل شده است. رهيافت پژوهشي مقاله آن است كه هدف كارگزاران از اين اقدامات آن بود كه بتوانند هم در بين مردم ايران و هم در ميان ديگر ممالكِ اسلاميِ همجوار، از جانب اقطاب و مشايخ صوفيه، كسبِ مشروعيت و مقبوليت كنند.