دانش بومي منطقه گناباد در پيش‌بيني زمان وقوع بارش‌هاي رگباري بهاره

Indigenous knowledge of the Gonabad region in predicting the time of spring torrential rains

دانش بومي حاصل تجربيات بلند مدت انسان در طول زندگي در يك محدوده جغرافيايي است كه در اثر آزمون و خطا بدست آمده است. يكي از مهمترين آنها در منطقه گناباد پيش­بيني وقوع بارش هاي بهاري در روزهاي 6، 16، 26، 36، 46، 56 و 66 روز پس از اول فروردين است كه اصطلاحاً شيشه ناميده مي­شود. هدف اين تحقيق بررسي وقوع رگبارهاي بهاري در اين روزهاي خاص است. ابتدا مقادير بارش ثبت شده در ماه ­هاي فروردين، ارديبهشت و خرداد طي دوره آماري 1372 تا 1399 مورد بررسي قرار گرفت و روزهاي داراي رخداد بارش مشخص شد. براي اين منظور مقدار بارش در هر واقعه شيشه، در يك بازه زماني چهار روزه (دو روز قبل و دو روز بعد از هر شيشه) در نظر گرفته شد و كل اين بازه به­ عنوان يك واقعه بارشي براي آن شيشه در نظر گرفته شد. سپس فراواني وقوع رخدادهاي بارشي در اين روزهاي خاص براي هر سال و كل دوره آماري محاسبه شد. نتايج حاصل نشان داد، فراواني وقوع رگبار در شيشه شانزدهم به مقدار 7/60 درصد بيشترين فراواني وقوع را داشته است. پس از آن شيشه چهل و ششم داراي 1/57 درصد فراواني وقوع بوده است. كمترين فراواني وقوع نيز مربوط به شيشه شصت و ششم به مقدار 7/10 درصد بود. ساير شيشه ­ها نيز فراواني وقوع بين 3/39 تا 6/53 درصد داشته ­اند. بر اساس نتايج حاصل مي­توان گفت دانش بومي در خصوص پيش­بيني و انتظار وقوع رگبارهاي بهاره در منطقه گناباد قابل قبول است. اين امر نشان دهنده توجه بالاي پيشينيان و ساكنين بومي و محلي اين منطقه به رخدادهاي آب و هوايي است. وجود سيستم ­هاي فراوان سنتي جمع ­آوري آب مانند بندسارها، قنوات، آب انبارها و يخدان ­ها در اين منطقه خود تاييد كننده ويژگي مردم اين منطقه و سازگاري با محيط­ هاي خشك و بياباني از طريق بالا بردن دانش بومي در زمينه هيدرولوژي است.