معنويت‌هاي جديد به‌مثابه مسأله‌اي جامعه‌شناختي

اديان جديد، معنويت‌هاي ديني جديد، و يا «جنبش‌هاي نوپديد ديني» از دهه 1960 تا كنون موضوع مهمي براي حوزه‌هاي مختلف علمي هستند. اين اديان توجه بسياري از محققان و پژوهشگران مختلف را درزمينه هاي مختلف جامعه‌شناسي، روان‌شناختي و الهيات و ... به خود معطوف داشته‌اند. رويكردهاي الاهياتي اين جنبش‌ها را انحراف و بدعت و دروغ توصيف مي‌كنند و با همين منطق با آنها مبارزه مي‌كنند؛ در حالي كه رويكردهاي جامعه‌شناختي و روان‌شناختي به اين پديده‌ها به‌مثابه اموري عيني و واقعيت اجتماعي روبرو مي‌شوند و به همين دليل آنها را بيشتر جنبش اجتماعي مي‌خوانند تا فرقه و دين مجعول. جامعه‌شناسان معتقدند كه اين جنبش‌ها در دنياي مدرن داراي كاركرد هستند. وضعيت دين در دنياي مدرن و نيز اصلاحات ديني، فردگرايي، علم گرايي، التقاط گرايي و چندپارگي هويتي سبب شده است كه نقش دين نهادي با چالش روبرو شود و در نتيجه اين معنويت‌ها پديد بيايند. بر اساس منطق كاركردي، تا وقتي كه اين جنبش‌ها كاركرد دارند و از سودمندي اجتماعي برخوردارند، تلاش براي نقد محتوايي‌شان آنها را بي‌اعتبار نمي‌كند. زيرا انسان مدرن بر خلاف انسان روزگار سنت، بيش از آن‌كه به اصالت باورداشت‌هايش انديشه كند به سودمندي آنها فكر مي‌كند.