بررسي حضور عنصر خيال بر طرح گلستان در فرش صفوي (با تأكيد بر آراء محي‌الدين‌ابن‌عربي)

عناصر مفهومي در گستره تمدني ايران كه براي بيان ذهن خردمند انسان به‌كار برده مي‌شود، كمياب نيست و در هنرهاي ديرينه ايران از جمله فرش به وضوح مي‌توان به اين مورد اشاره نمود. از مهم‌ترين مؤلفه‌هايي كه بشر توانست هنرهاي خود را با استفاده از آن شكوفا كند، خيال بوده است. اين مفهوم با تكيه بر ماهيت خويش با نفس انسان پيوندي عميق دارد. هدف از نگارش اين مقاله، ماهيت‌شناسي خيال و نيز سعي بر ارائه برخي از مباني اين مؤلفه، در هنر فرش ايران بوده كه در دوران صفويه در آن مصداق يافته است. دغدغه اصلي اين پژوهش سعي در پاسخ به اين سؤال است كه طرح و نقش فرش صفوي چگونه و چه نسبتي با مؤلفه خيال مي‌تواند داشته باشد، و نيز اين مفاهيم به چه صورت در فرش دست‌باف ظهور يافته است در اين راستا خيال و جايگاه آن، از ديدگاه مفهوم‌پردازي بر طرح گلستان در طرح و نقش فرش صفوي بررسي مي‌شود، و سعي شده بر مبناي آراء ابن‌عربي، از مكتب اين دانشمند و با مطالعه موردي يكي از فرش‌هاي گلستان اين دوره، با استفاده از روش تحليل مفهومي بررسي شود. با توجه به نتايج به‌دست آمده به‌نظر مي‌رسد، خيال در فرش اين دوره، داراي مفاهيمي عميق هم‌چون، عالم مثال است كه مفاهيم در مجموعه طرح‌ها و نقوش اين دست‌بافته‌ها به صورت نمادپردازي شكل گرفته‌اند.