تصوير فرهنگي ايرانيان در المسالك‌الممالك اصطخري

تصوير‌شناسي يكي از شاخه هاي مهم مطالعات ادبيات تطبيقي است كه در آن به بررسي تصوير يك ملّت از جانب يك فرد خارجي با زبان متفاوت در ادبيات ديگري، پرداخته مي شود. از رهگذر آن، تصويرگر علاوه بر نماياندن چهرۀ ديگري، غيرمستقيم و ناخواسته خود و تفكّر غالب بر ملّت خود را در مورد ملّتي ديگر نيز معرفي مي كند. بهترين آثار براي اين گونه مطالعات، سفرنامه ها و يا كتبي همچون المسالك‌الممالك است كه موضوع غالب آن‌ها جغرافياي توصيفي و بيشتر تصاويرشان واقعي و عاري از جانبداري است. اصطخري از جغرافي دانان و سفرنامه نويسان قرن هاي سوم و چهارم ه.ق است. او در اثرش با نام «المسالك‌الممالك» به معرفي ايران و كشورهاي اسلامي از نظرگاه هاي مختلف پرداخته است. در اين جستار بر بنيان دانش تصويرشناسي، تصاوير فرهنگي بخش ايران، توصيف و ارزيابي شده اند و در اين ميان نگاه ارزش‌گذارانة اصطخري نيز تحليل شده است. عموم تصاويري كه اصطخري در اثرش از ايران ارائه داده است، از نوع تصاوير مثبت است كه عواملي همچون زيست‌بوم، تعصّبات ملّي-مذهبي و ساختار جامعۀ عصر او در ارائۀ اين تصاوير تأثيرگذار بوده است.