خَلوت عالِم‌ساز يا جَلوت فرهيخته‌ساز (بررسي مؤلفه گمنامي يا هويت‌مندي در فرآيند عمومي‌سازي علم)

صاحبان علم در هر دوره‌اي از تاريخ بشريت، به دنبال آن بودند تا دستاوردهاي خود را با مردم جامعه به اشتراك گذاشته و مسائل را به گوش آنان برسانند. در دوران سنتي اين فرآيند از طريق ارتباطات خصوصي و رسانه‌هايي همچون كتاب و منبر (خطابه) صورت مي‌پذيرفت؛ اما در دوران مدرن و پست‌مدرن، با پيدايش رسانه‌هاي آنالوگ و ديجيتال، فرآيند عمومي‌سازي علم، سرعت و وسعت بيشتري پيدا كرده و محدوديت‌هاي زماني و مكاني خود را از دست داد. يكي از تفاوت‌هاي مهم اين سه دوره را مي‌توان در مقوله گمنامي عالِم سنتي و هويت‌مندي انديشمند معاصر دانست. پژوهش حاضر به دنبال كشف علل اين تفاوت است كه از آن جمله مي‌توان به تغيير ماهيت علم، تغيير ماهيت رسانه و همچنين تغيير هدف از عمومي‌سازي علم اشاره كرد. در دوران سنتي علم به مثابه كشف حقيقتي است كه در عالم نفس‌الأمر حضور داشته و از طريق فيضان الهي، به عقل و نفس بشري وارد مي‌شود؛ اما در قرائت جديد علم برداشتي شخصي است كه خود انسان سازنده آن خواهد بود. علاوه بر اين در دوران سنتي، رسانه منبر به خودي خود توانايي خاصي نداشته و قِوام آن به توانايي خطيب در تهذب و جذب مخاطب است؛ اما در دوران معاصر به دليل كاركرد برندسازي بالاي رسانه‌ها، اين صاحبان علم هستند كه قِوام خود را به رسانه‌ها دانسته و به سراغ فراگيري تمام تكنيك‌هاي كسب شهرت مي‌روند. مضاف بر اين كه در دوران سنتي هدف از عمومي‌سازي علم، هدايت بشر و نشان‌دادن راه صحيح زندگي به اوست؛ اما در دوران معاصر اين هدف به كسب هويت و شهرت براي شخص منتشركننده مبدل مي‌گردد.