خطوط انتقال انرژي درياي خزر و تأثير آن بر ژئوپليتيك

دریای خزر بزرگ ترین دریاچه جهان است كه میان آسیا واروپا واقع شده و فاقد آبراه طبیعی به آب های آزاد می باشد. تا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991، دریای خزر به عنوان دریای ایران – شوروی شناخته می شد ولی در عمل تحت اختیار و سلط شوروی قرار داشت و حتی استخراج نفت و تقسیم آن میان جمهوری خودمختار داخلی شوروی بدون هماهنگی با ایران در محدوده مناطق بالای خط مرهوم حسینقلی – آستارا صورت گرفته بود. به دنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوری و ظهور سه كشور جدید قزاقستان، تركمنستان و آذربایجان، وضعیت ژئوپلتیك و ژئواكونومیك منطقه نیز تغییر یافت و منابع انرژی موجود در ان توجه قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای را پیش از پیش به خود جلب كرد. با افزایش روزافزون وابستگی اقتصادی جهان به منابع انرژی هیدروكربنی و ادامه تنش ها در خاورمیانه و بی ثباتی آن منطقه و هم چنین ظهور روسیه به عنوان یك بازیگر اصلی در بازار انرژی جهان، نفت و گاز خزر و مسیرهای انتقال انرژی آن به بازارهای مصرف نیز مورد توجه قدرت های بزرگ صنعتی و شركت های نفتی جهانی قرار گرفت. از آن جا كه منطقه مزبور در خشكی محصور بوده، بزرگ ترین مشكل ژئوپلیتیك این جمهوری ها و شركت های نفتی، انتقال نفت و گاز این منطقه به بازارهای جهانی است كه به ناچار برای عرضه انرژی باید از خطوط انتقالی استفاده شود. در این مقاله سعی می شود به استفاده از رویكرد توصیفی – تحلیلیع به این پرسش اساسی پاسخ داده شود كه مسیرهای انتقال خطوط انرژی این منطقه چه تأثیری بر ژئوپلیتیك جمهوری اسلامی خواهد گذاشت و چه فرصت ها و چالش هایی را پیش روی ایران خواهد گذارد.