عوامل نهادي و ساختاري تمركز دولت و ناكارايي اقتصادي در تاريخ اقتصادي ايران

هر نظام اقتصادی از سه جزء دولت، بازار و نهاد تشكیل میشود و عملكرد اقتصادی بر نحوه تعامل میان این سه جزء بستگی دارد. بر اساس نحوه تعامل این سه جزء دو نوع نظام اقتصادی رقابت باز و رقابت محدود شكل میگیرد. در نظام رقابت محدود، كه همراه با تمركز دولت در اقتصاد بوده و سودآوری فعالیتهای اقتصادی تابع رانت توزیع شده توسط دولت است تا رقابت بازاری، رشد و توسعه اقتصادی با محدودیت مواجه میشود. بررسی تاریخ اقتصادی كشور نشان میدهد نظام رقابت محدود و تمركز دولت، همواره یكی از مهمترین مشكلات اقتصاد ایران بوده است. این مقاله به بررسی ریشه های تمركز دولت و به دنبال آن ایجاد نظام رقابت محدود در اقتصاد ایران میپردازد و اثرات نهادی و ساختاری آنها را بررسی میكند. مقاله بدین نتیجه می رسد كه عامل تمركز دولت و نظام اقتصادی رقابت محدود در اقتصاد ایران در گذشته كمبود آب و در زمان حال وجود درآمدهای نفتی است. از این رو تحریم نفت و كاهش قیمت نفت در دو سه سال اخیر فرصتی اجباری برای كاهش تمركز تاریخی دولت و رفتن اقتصاد به سمت نظام رقابت باز برای اولین بار در تاریخ اقتصادی كشور میباشد. این نتیجه به لحاظ طراحی الگویی ایرانی برای توسعه اقتصادی اهمیت اساسی دارد.