درنگي در چيستي و جايگاه قاعدة "الجمع مهما امكن أولي من الطرح"

مجتهد در راه استنباط حكم شرعی، گاه با ادلهاي مواجه میشود كه در ظاهر با یكدیگر تعارض و ناسازگاري دارند. از طرفی میدانیم كه نظام فقهی اسلام داراي وحدت است و احكامی كه از سوي شارع بیان شدهاند در تقابل و تعارض با یكدیگر نیستند. بنابراین هر نوع تعارضی كه بین ادلۀ شرعی به چشم میخورد، ظاهري و غیر حقیقی است. از این رو فقها و اصولیان تمام سعی و توان خود را به كار بستهاند تا این تعارض را برطرف كرده و از وراي دو یا چند كلام متعارض، یكی از قواعد مهم و مشهور « الجمع مهما امكن أولى من الطرح » به اراده و نیت واقعی شارع دست پیدا كنند. قاعدة اصول فقه است كه نقش اساسی در رفع تعارض ظاهري میان ادلۀ لفظی ایفا میكند. هدف اساسی این نوشتار، تنقیح جایگاه قاعدة جمع و نقش آن در رفع تعارض بین ادله لفظی است بدین منظور به بررسی ابعاد گوناگون این قاعده همچون اقسام تعارض، مفردات به كار رفته در قاعده، اقسام جمع و مدارك آن، ضابطه و ملاك جمع عرفی، شروط و در نهایت جایگاه قاعده جمع پرداخته شده است.