نقش ادبيات اقليمي در حفظ زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني (مطالعه موردي: كليدر محمود دولت‌آبادي)

ادبیّات اقلیمی كه با عناوینی چون ادبیّات محلّی- بومی و روستایی نیز از آن نام برده می‌شود، در ایران به ویژه در دهه‌های اخیر بسیار مورد توجّه بوده‌است. ادبیات اقلیمی برای حفظ زبان و هویت ملّی سندی بلند والا و موثق است. با توجه به گستره وسیع جغرافیایی ایران از هر منطقۀ آن ادبیاتی برخاسته كه ویژۀ آن منطقه است و زبان، آداب و رسوم و فرهنگ مردم هر منطقه به نحو بارزی در این نوع ادبیات تجلّی پیدا كرده‌است. داستان نویسی ژانر غالبی است كه از دیرباز محمل ویژۀ ادبیات اقلیمی بوده‌است؛ زبان در این‌گونه داستان‌ها در بخش‌های مختلفی تحت تأثیر اقلیم بوده‎است. در این داستان‎ها واژگان، اصطلاحات، صحنه‌ها و حتّی آرایه‌های ادبی چون تشبیه رنگ و بوی بومی و محلّی به خود گرفته‌است؛ از این‌رو بهترین و موثق‌ترین سند برای حفظ این واژگان و اصطلاحات، ادبیات اقلیمی- شعر یا نثر(داستان) خواهد بود. از آنجاكه یكی از مطرح‌ترین مباحث دربارۀ كلیدر بررسی خاستگاه اقلیمی آن است و از آنجاكه این كتاب درباره مردمانی است كه محل زندگیشان و چگونه زندگی كردنشان به طور كامل با قلم نویسنده مشخص گردیده‌است؛ در این جستار كلیدر به عنوان نمایندۀ برجستۀ ادبیات اقلیمی انتخاب شده‌ تا آثار و نشانه‌های تأثیر جنبه‌هایِ اقلیمی اثر بر زبان و ادبیات و چگونگی حفظ آن كاویده شود. كلیدر مجموعۀ غنی و ناب واژگان گویش سبزواری- حوزه خراسان- را در خود جا داده و حافظ آن در تاریخ ادبیات ایران است.