بررسي اثرات كيفي استخرهاي پرورش قزل آلاي رنگين كمان بر رودخانه شاهرود با استفاده از شاخص ارزيابي سريع زيستي كفزيان Hilsenhoff

Study of qualitative effects of Rainbow Trout farms on Shahroud River using Hilsenhoff macrobenthic rapid bioassessment index

در اين تحقيق ميزان آلايندگي فعاليت‌هاي دو مزرعه پرورش ماهي قزل آلاي رنگين‌ كمان واقع بر روي سرشاخه‌ هاي خچيره و حسنجون در رودخانه شاهرود از حوضه سد طالقان، با استفاده از شاخص زيستي خانواده هيلسنهوف (HFBI) به‌ روش ارزيابي سريع (Rapid bioassesment) مورد بررسي قرار گرفت. نتايج به ‌دست آمده از شاخص زيستي با پارامترهاي فيزيكي- شيميايي و آلودگي رودخانه ‌هاي تحت تأثير اين مزارع، مقايسه شد. نتيجه بررسي اكسيژن‌ خواهي بيوشيميايي 5 روزه نشان داد مقدار اين پارامتر در هر دو سرشاخه نسبت به شاخه اصلي شاهرود بالاتر است اما مزارع پرورشي بر افزايش بار آلي تأثير معني‌ داري ندارند (0/05p) هم‌ چنين محدوده رودخانه خچيره نسبت به محدوده رودخانه حسنجون، از آلودگي به تركيبات فسفر به ميزان كم ‌تري برخوردار بود (0/05>p). در نتيجه در مجموع مقدار آلاينده ‌هاي آلي در رودخانه حسنجون از خچيره بيش ‌تر بوده است (0/05>p). بررسي روند تغييرات فراواني كفزيان درشت براساس اين مطالعه نشان داد كه در محدوده مطالعاتي بيش‌ ترين فراواني آن‌ ها مربوط به خانواده Chironomidae از حشرات راسته دوبالان (Diptera) با ميانگين كل فراواني 11/6 عدد در متر مربع و پس از آن خانواده Elmidae از راسته قاب‌ بالان (Coeloptera) با ميانگين كل فراواني 10/0 عدد در مترمربع بود. نتيجه محاسبه شاخص زيستي هيلسنهوف براساس انواع و فراواني كفزيان نشان داد كه در محدوده رودخانه خچيره، وجود مزرعه پرورش ماهي قزل ‌آلاي رنگين‌ كمان (با توجه به عدم وجود مراكزجمعيتي و آلاينده‌ هاي ديگر در بالادست) منجر به كاهش درجه كيفي اين رودخانه به ‌ميزان يك درجه از كيفيت "متوسط" در ايستگاه بالادست مزرعه (ايستگاه1)، به كيفيت "متوسط ضعيف" در ايستگاه پايين دست مزرعه (ايستگاه2)، در زمان نمونه ‌برداري مي ‌گردد. اما وجود مزرعه پرورش ماهي بر كيفيت شاخه اصلي رودخانه شاهرود كه از دبي بالاتري برخوردار است، مؤثر نبوده و در ايستگاه‌ هاي شماره 3 و 4 واقع در قبل و بعد از ورودي سرشاخه خچيره در شاخه اصلي شاهرود، تغييري در شاخص زيستي هيلسنهوف مشاهده نگرديد. در سرشاخه حسنجون وضعيت كيفي بالادست مزرعه پرورش ماهي، با توجه به‌ وجود مراكز جمعيتي، از نظر شاخص زيستي هيلسنهوف در زمان نمونه ‌برداري "بد" بود كه در اثر روند خودپالايي سرشاخه، اين وضعيت بهتر شده و در پايين ‌دست مزرعه شاخص، وضعيت "متوسط" را نشان داد. شاخه اصلي رودخانه شاهرود در اثر ورود سرشاخه حسنجون، از وضعيت "خيلي خوب" در ايستگاه 7 به وضعيت "بد" در ايستگاه 8 تنزل پيدا كرد كه تأثير ورود آلاينده‌ هاي ناشي از اين سرشاخه را به شاخه اصلي رودخانه، نشان داد. ‌نتايج حاصل از مقايسه فاكتورهاي فيزيكي-شيميايي و زيستي به ‌دست آمده در اين مطالعه نشان داد كه در زمان نمونه ‌برداري، مزارع پرورش ماهي موجود بر كيفيت شاخه اصلي رودخانه شاهرود تأثير منفي نداشتند.

In this study pollution emissions of two Rainbow Trout farms situated on Khochireh and Hasanjoun branch of Shahroud River in Taleghan Dam basin was studied, using Hilsenhoff Rapid Bioassessment Family Biological Index (HFBI). Results of the Biological Index were comprised with Physical, Chemical and Contaminant results of affected rivers. Results showed that BOD₅ in both branches were more than Shahroud River as a main branch but the farms didn’t have significant effect on organic matter increasing load (p>0.05). The effect of the farms on rivers pH were not significant (p>0.05). TSS in Hasanjoun River was more than Khochireh River (p<0.05) and Khochireh River had less phosphorus contaminant than Hasanjoun River (p<0.05). As a result, the load of organic contaminant in Hasanjoun was more than Khochireh branch (p<0.05). Changes in macrobenthos communities showed that the dominant families were Choronomidae (Diptera order) with 11.6 mean numbers in m² and Elmidae (Coeloptera order) with 10.0 mean numbers in m² in the study area. HFBI results based on macrobenthos diversity and density in sampling time showed that presence of Rainbow Trout farm in Khochire caused decreasing in river quality as little as one degree from “Moderate” in station1 to “Fairly poor” in station2. But this fish farm has not effect on Shahroud river main branch, based on no changing in HFBI results on stations3 and 4. The quality of Hasanjoun branch at fish farm upstream was “Bad” because of the presence of population centers in this area. Assimilative capacity of the river cause better condition in water quality at fish farm downstream in this branch as “Moderate” condition. Shahroud river at this area had “Very good” condition on station7 (upstream of Hasanjoun branch in Shahroud) and “Bad” condition on station8 (Downstream of Hasanjoun branch in Shahroud) that is shown the effects of organic pollutants entering from Hasanjoun branch to the Shahroud main branch. Results of physicochemical and biological comparison showed that in the sampling time, the fish farms had not impacts on Shahroud main river branch because of high water volume of this river.