جايگاه دانشگاه در مناسبات قدرت بررسي موردي: انقلاب فرهنگي در سطح محتوا، ساختار و سوژه دانشگاه در ايران

از اولين دانشگاه­ هاي نونهاد تا دانشگاه­ هاي امروزي، تحولات بسياري در ايده دانشگاه و نظام آموزشي مدرن رقم خورده است. بر سر اين­كه آيا اساس دانشگاه با توجه به درآميختگي آن با فرايند توليد و كسب معرفت (دانش)، مستقل است يا وابسته به قدرت، حتي برساخته است يا برسازنده قدرت، هنوز هم مجادله نظري باقي است. سؤال اصلي اين­جاست كه آيا دانشگاه به منزلۀ يك نهاد مدرن آموزشي، زيست و حياتي آزادانه دارد يا اين­كه اساساً ايدۀ دانشگاه تنها زماني متحقق خواهد شد كه در يك نهاد يا تحت سايۀ قدرت مستقر شود؟ ديگر اين­كه دانشگاه در قامت يك نهاد، چرا و چگونه در خدمت ساختار قدرت قرار مي­ گيرد و كاركردهاي آن به چه شكلي تحت تأثير تكنولوژي قدرت قرار مي­ گيرد؟ در اين نوشتار، به كمك انديشۀ لويي آلتوسر و از منظر نظريۀ «ايدئولوژي و دم­ودستگاه­هاي ايدئولوژيك دولت»، تلاش خواهد شد تا براي پرسش­هاي فوق پاسخ مناسبي بيابيم. در اين پژوهش، سعي بر آن است كه نشان دهيم نظام آموزشي، خاصه نهاد دانشگاه، تحت تأثير تكنيك ­هاي قدرت و نهادهاي دولت چه تغييراتي پيدا مي ­كند و اين نوع تغييرات چگونه و در چه سطوحي صورت مي­پذيرد. در اين راه، از روش ­هاي تحليل كيفي، شامل تحليل محتوا و روش روايي كمك گرفتيم (چراكه به نظر مي­ رسد به جهت ريشه­ يابي علل يك پديدۀ خاص چون موضوع اين پژوهش و به سبب تاريخي بودن موضوع و محدود بودن روابط و اجزاي چنين پديدۀ سياسي - اجتماعي ­اي، روش­هايي كيفي چون تحليل محتوا و روش روايي است كه ما را در متن و بطنِ به­ جا مانده از وقايع، ياري خواهد رساند). به همين ترتيب، براي گردآوري اطلاعات و جمع ­آوري مواد خام اين پژوهش، از مشاهدۀ مشاركتي، مطالعۀ اسناد و كتاب­ها و مدارك و مصاحبه ­هاي عميق بهره گرفته­ ايم. هدف از اين پژوهش، آن است كه نشان دهيم دانشگاه چه جايگاهي در زندگي انسان امروز پيدا كرده است و يا به سبب نوع ماهيت و كار كردهايي كه امروز ارائه مي­ كند، چه فرايندهايي را پشت سر نهاده تا در اين عصر چنين ويژگي­ هاي كاركردي را عهده­ دار باشد.