بررسي پيامد خواسته و ناخواسته پروژه مشروع‌سازي متمم قانون اساسي در مشروطه اول

تدوين متمم قانون اساسي در مشروطه اول، با بحران مشروعيت ديني مواجه شد. در تفسير علماي مخالف مشروطه، متمم حاوي مفادي بود كه با اصول ديانت شيعي در تعارض قرار مي‌گرفت. به همين دليل، آنان از ضرورت تصحيح و بازنگري متمم براي مطابقت آن با شريعت سخن به ميان آوردند. فشار علماي معترض، مجلس را واداشت تا پروژه مشروع‌سازي متمم را در دستور كار خود قرار دهد. به اين منظور، كميسيون ثانويه‌اي تشكيل شد تا به بازانديشي شرعي در متمم بپردازد. در اين نوشتار، سعي بر آن است تا پيامدهاي خواسته و ناخواسته اقدامات و منازعات نظري نيروهاي مذهبي در جهت مشروع‌سازي متمم مورد بررسي قرار گيرد. براي تحقق اين هدف، مطالعه در دو سطح دنبال خواهد شد: نخست، بررسي مناقشات ديني كه علما به صورت نظري در رابطه با متمم قانون اساسي مطرح كردند؛ و دوم، بررسي تأثير عيني اين منازعات نظري از طريق تحليل متن متمم قانون اساسي. رويكرد نظري كه براي پاسخ به مسئله پژوهش حاضر اتخاذ شده، منطق نظري ماكس وبر در كتاب اخلاق پروتستاني و روح سرمايه‌داري است.