روش‌شناسي علوم اجتماعي در اسلام با نگاهي به ديدگاه مسعود العالم چودهاري

هدف اين مقاله طرح مؤلفه‌هاي اساسي روش‌شناسي علوم اجتماعي در اسلام است. به اين منظور، با بهره‌گيري از روش اسنادي و در قالب مقايسة تطبيقي، ديدگاه‌هاي انديشمندان غرب (كوهن و پوپر) و مسلمان (چودهاري) مقايسه مي‌شود تا بتوان به چگونگي سلسله‌مراتب معرفتي، بر اساس جهان‌بيني اسلامي دست يافت. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه جهان‌بيني اسلامي ماهيتاً توحيدي است؛ در حالي كه انديشة غربي مباني دوگانه‌انگارانه دارد. انسان در جهان‌بيني اسلامي، بر اساس دانش الهي (لوح محفوظ) و با تكيه بر دو جنبه از توانايي‌هاي خود، يعني عقلانيت و خلاقيت، جهان اجتماعي را مي‌سازد. نظريه‌اي در اين مسير «اسلامي» است كه جهان‌بيني آن را بازبيني و تأييد كند. بنابراين، نظريه‌پردازي، در جهان‌بيني اسلامي، با تكيه بر سطح جهان‌بيني انجام و واقعيت جامعة اسلامي، بر اساس نظرهاي بنيادين در لوح محفوظ، تبيين و اداره مي‌شود. اين مطلب بر خلاف منطق اثباتي و دوگانه‌انگارانة غرب و به‌ويژه ديدگاه پوپر است كه در آن، پارادايم و فلسفه به واقعيت اجتماعي توجه دارند و تغيير در واقعيت به تغيير پارادايم و فلسفه مي‌انجامد.