بهبود برخي صفات فيزيولوژيك، عملكرد و اجزاي عملكرد گندم و جو با استفاده از سلنيوم در شرايط ديم

Improvement of Some Physiological Traits, Yield and Yield Components of Wheat and Barley by Using Sodium Selenate and Sodium Selenite in Dry Land Conditions

تنش خشكي از عوامل مهم محدود كننده عملكرد دانه گياهان زراعي در ديمزارها به شمار مي­رود. به منظور تعيين نقش منابع و تاثير مقادير مختلف سلنيوم بر صفات فيزيولوژيكي، عملكرد و اجزاي عملكرد گندم و جو در شرايط ديم، آزمايشي به­ صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك ­هاي كامل تصادفي در سه تكرار در سال زراعي 1394-1393 در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه آزاد اسلامي واحد اراك اجرا شد. عوامل مورد آزمايش شامل منابع سلنيوم در دو سطح سلنات و سلنيت سديم، مقادير سلنيوم در سه سطح صفر، 18 و 36 گرم در هكتار و دو گياه گندم و جو بودند. نتايج نشان داد كه تعداد دانه در سنبله گندم با محلول­پاشي سلنيت سديم به مقدار 18 گرم در هكتار نسبت به شاهد 4/9 درصد و تعداد دانه در سنبله جو با مصرف سلنيت سديم به مقدار 18و 36 گرم در هكتار نسبت به شاهد به ­ترتيب 8 و 12 درصد افزايش يافتند. محلول­پاشي در دو مرحله با سلنات و سلنيت سديم محتواي آب نسبي برگ را در گندم و جو افزايش داد. با محلول­ پاشي 18 گرم در هكتار سلنيوم، عملكرد دانه از 31/1776 كيلوگرم در هكتار در تيمار شاهد به 92/1889 كيلوگرم در هكتار معادل 3/6 درصد افزايش نشان داد ولي با افزايش سلنيوم به ميزان 36 گرم در هكتار، عملكرد دانه (62/1539 كيلوگرم در هكتار) نسبت به شاهدكاهش يافت. به ­طوركلي، نتايج اين آزمايش نشان داد كه در شرايط ديم، با محلول ­پاشي 18 گرم در هكتار سلنيوم از منبع سلنات و سلنيت سديم در مرحله ساقه ­دهي و ظهور سنبله در گندم و جو عملكرد مطلوب حاصل مي­ شود.

Drought stress is one of the major factors limiting crop yield in dry-lands. To investigate the effect of sources and different rates of selenium on physiological traits, yield and yield components of wheat and barley in dry lands a factorial experiment based on complete randomized block design with three replicates was carried out at the Research Station of Islamic Azad University, Arak Branch, in 2014-2015. Experimental factors were selenium sources with two levels, (sodium selenate and sodium selenite), selenium rates with three levels, (0, 18 and 36 g.ha-1) and two crop plant (wheat and barley). The result showed that, foliar application of wheat with 18 g.ha-1 sodium selenite increased the grains per spike by 9.4% as compared to control and foliar application of barley with 18 and 36 g.ha-1 of sodium selenite increased the grains per spike by 8 and 12%, as compared to control, respectively. Two times foliar applications of these two plants with sodium selenate and sodium selenite increased their relative water content. Foliar application by 18 g/ha of selenium increased the grain yield from 1776.31 kg.ha-1 in control to 1889.92 kg.ha-1, while grain yield was decreased (about 1539.62 kg.ha-1) as compared to control when 36 g.ha-1 of selenium was used. It could be concluded that foliar application of 18 g.ha-1 selenium as sodium selenite or sodium selenite in wheat and barley during stem elongation and emergence of spike increases grain yield in dry land condition.