عبدالرحمن ابن خلدون و مفسران: بررسي آراء طه حسين، محسن مهدي و سيدجواد طباطبايي

كتاب «مقدمه » ابن خلدون بيش از دويست سال است كه به طور جدي مورد توجه جامعه شناسان ، شرق شناسان ، تاريخ نگاران و متفكران مسلمان قرار گرفته است . مفسران ابن خلدون كوشيده اند تا انديشة او را در برخي قالب هاي از پيش موجودي نظير سنت فلسفي و سياسي افلاطوني -ارسطويي ، قوم گرايي و يا جامعه شناسي متجدد كنتي طبقه بندي كنند. چنين طبقه بندي هايي ، بيش از آن كه فروكاستن محتواي «مقدمه » به جامعه شناسي پوزيتيو كنتي يا مشاركت هايي در علوم دورة ميانه باشد، ساختار محتواي دروني «مقدمه » را كه بعضا در تعارض با چنين ديدگاه هايي است ، ناديده مي گيرد. در اين مقاله سه نمونه از ديدگاه هاي مفسران مشهور ابن خلدون را كه وجوه معرفتي ، جامعه شناختي و تاريخي «مقدمه » را موردتوجه قرار داده اند، نقادانه مورد توجه قرار داده ايم . مقاله نشان مي دهد كه هر يك از اين تفاسير مبتني بر چه پيش فرض هايي ، اجتهاد را بر نص ّ مقدم مي دارند. سيد جواد طباطبايي در راستاي پروژة زوال انديشة سياسي در جهان اسلام ، تلاش فكري ابن خلدون را ناكافي دانسته و به زعم ما با مهندسي معكوس تاريخ ، به داوري مباني معرفت شناختي «مقدمه » نشسته است . محسن مهدي و طه حسين نيز كه هر يك شهرت جهاني دارند، از جانب فلسفة كلاسيك اسلامي و ناسيوناليسم عربي به سراغ «مقدمه » رفته اند و وجوهي از حقيقت آن را، به بهاي ناديده گرفتن وجوه ديگر، روشن كرده اند