التّبر المسبوك في نصيحة الملوك غزالي مأخذ چند حكايت از هزارويك شب

ريشه‌يابي حكايت‌ها، انديشه‌ها و دست‌مايه‌هاي ادبي و زبانيِ شاعران و نويسندگان، يكي از شاخه‌هاي مهم در بررسي‌هاي زباني و ادبي است. اين مسئله، زماني اهمّيّت بيشتري مي‌يابد كه آموزه‌هاي يك اثر، به زباني ديگر ترجمه شود و از طريق ترجمه‌اي خوب، نه‌تنها اثر جاي خود را در ميان فرهنگ و زبان ملّتي ديگر باز مي‌كند، بلكه تأثيرات بينامتني خود را نيز ماندگار مي‌نمايد. پژوهش حاضر مي‌كوشد تا ضمن يك مقابله و تطبيق دقيقِ متني ميان متن عربي هزارويك شب و ترجمۀ عربي نصيحة الملوك غزالي كه به نام التّبر المسبوك في نصيحة الملوك معروف است، ثابت كند كه كتاب التّبر المسبوك، مأخذ پنج حكايت از حكايت‌هاي هزارويك شب است و با وجود متون گوناگون عربي كه به نوعي برخي از آن‌ها، روايت‌هاي ديگري از اين پنج حكايت را در خود دارند، گردآورندگان و راويان هزارويك شب، در گزارش اين پنج داستان، اساس خود را بر اين كتاب نهاده‌اند. اقتباس راويان هزارويك شب در يكي از حكايت‌هاي بررسي‌شده، اقتباس محتوايي و در چهار حكايت ديگر، اقتباس‌هاي صرفي و نحوي و منطبق بر متن عربي التّبر المسبوكاست، به گونه‌اي كه ميان حجم اين حكايت‌ها در متن هر دو كتاب، تفاوت‌هاي زيادي وجود ندارد و نشان مي‌دهد، راويان هزارويك شب، با وجود برخي از اين حكايت‌ها در متون عربي، متن التّبر المسبوك را براي اقتباس‌ خود برگزيده‌اند.