سخن‌گوي‌ مردِ شاهنامه و پيشينه‌ي مانوي‌ زرواني آن

فاقد عنوان و چكيده لاتين

«سخن­گويي» صفتي است كه فردوسي در شاهنامه (به­ جز مواردي كه آن را درباره ­ي انسانِ زياده­ گو به­­ كار مي­ برد) به كساني ناشناخته مي ­دهد و آن را با ويژگي­ هاي نيكِ ديگر چون بيدارمغز، بينادل، روشن­ دل و ... همراه مي ­كند. تصويري كه فردوسي از سخن­گوي­ مردِ شاهنامه ارائه مي­ دهد، تصويري است از انساني ناشناخته؛ امّا كامل. وجود مردي مينوگوهر و ناشناخته در ادبياتِ مانوي­زرواني پيشينه دارد. مي­ توان بر آن شد كه بارِ معنايي واژه ­ي تركيبي سخن­گوي را در معنايِ انسان كامل، واژه­ ي wāxš (روح) از ريشه­ ي vak- (سخن گفتن) مي­ كشيده است؛ چنان­كه در متني مانوي به فارسي ميانه، انساني مينوگوهر با واژه­ ي wāxš و به ­ريختي ناآشكار و روح ­وار نشان داده مي­ شود كه صرفاً سخن او قابل شنيدن است. در متن زرواني دادستان مينوي خرد نيز شخصيّت «مينوي خرد» كـه با «دانا» سخن مي­ گويد و راه را بـدو مي­ نمايد، مبهم و روح ­وار است. با توجّه بدين پيشينه كه از سنجشِ متن (M 2/I) مانوي و متن پهلويِ زروان­ گراي مينوي خرد و وزيدگي­ هاي زادسپرم برمي ­آيد، شايـد بتوان مقصود از سخن­گوي را در شاهنامه، متأثّر از انديشه­ هاي مانوي­زرواني كه بسيار به هم نزديك است، انساني مينوگوهر و كمال­ يافته دانست كه هيأتي ناشناخته دارد؛ امّا راه ­نماينده ­ي ديگران است.