بررسي ارتباط گفتمان قدرت با شخصيت نافرمان در فراداستان‌ فارسي

خلق «شخصيت نافرمان» خصيصه­اي است كه در اكثر فراداستان­هاي ايراني به‌وضوح ديده مي‌شود و از ويژگي­هاي غالب فراداستان فارسي است. موضوع اين پژوهش بررسي ارتباط ميان غلبه اين ويژگي در فراداستان فارسي ـ با توجه به پراكندگي ويژگي­هاي فراداستان در آثار خارجي ـ با گفتمان و نوع ساختار قدرت در جامعۀ ايران است. در ايران حدود سال­هاي پيش از انقلاب 1357، چند گروه و انديشه سياسي وجود داشت؛ اما پس از انقلاب و بعد از غيريت­ سازي براي هويت­ يابي، فضاي استعاري گفتمان انقلاب اسلامي به‌تدريج محدود شد و از ميان گروه­هاي سياسي مختلف فقط گفتمان بنياد­گراي اسلامي هژمونيك شد. اين گفتمان دال­هايي همچون قداست سنت­ها، مالكيت، خانواده و نگرش­هاي پدرسالارانه دارد. تأثير اين وضعيت در فراداستان فارسي ديده مي­شود كه در اين مقاله با استفاده از آراي بورديو به بررسي آن خواهيم پرداخت. با نظر به آراي بورديو مي­توان وضعيت سياسي كشور را «موقعيت» درنظر گرفت و شخصيت نافرمان را «كنش». طي بررسي كنش، ويژگي­هايي رخ نمود كه بورديو آن‌ها را «منش» مي­نامد و بر اين باور است كه منش­ها با موقعيت­ها ارتباط دارند. در اين مقاله، چند منش را در شخصيت نافرمان به‌مثابه كنش يافته ­ايم كه با موقعيت در ارتباط‌ اند. اين منش‌ها عبارت‌اند از: تأكيد بر فردگرايي و اعلام حضور، مطالبه كردن صدا و اعتراض به راوي به‌عنوان قدرت تام.