تحليلي بر تغيير مضامين شيعي سكه‌ها با برآمدن افغان‌هاي غلزائي (11351142 ه.ق)

هنگامي كه گسستي در جامعه به وجود مي ­آيد، اين بحران بايد به نحوي در قالب بازنمايي حل شود. نوشته ­هاي روي سكه­ ها يك جريان مداوم در طول تاريخ بوده، كه در هر دوره تغييرات خاص خود را داشته است. اين تغييرات بالطبع متاثر از نگرش سياسي و مذهبي فرمانرواياني بوده كه در امر سكه­ ها دخالت داشته اند. در اوايل قرن دهم هجري شاه اسماعيل، حكومت مركزي و قدرتمند صفويه را بنيان نهاد و مذهب شيعه به عنوان مذهب رسمي كشور اعلام نمود. نكته بسيار مهم در اين دوران تغيير بسيار معنادار مضامين و هويت سكه‌هاي صفوي است. نقش بستن نام پادشاهان صفوي، القاب و جملاتي در وصف ارادت و وابستگي آنان به خاندان نبوت و امامت اطهارd است؛ اما با حمله افغان‌ها و تصرف اصفهان به دست آنها، ابتدا محمود افغان و سپس اشرف افغان به سلطنت رسيدند. با روي كار آمدن اين دو حاكم سني مذهب تغيير اساسي در كلمات و عبارات سكه‌ها به‌وجود آمد. اما پس برافتادن حكومت غلجايي­ها در ايران، فرمانروايان متاخر صفويه بار ديگر از اشعار مذهبي و عبارات شيعي در جهت اثبات ارادت به خاندان نبوت و ائمه اطهارd را در سكه­ها به كار بردند و خود را وابسته آنان ناميدند. مساله اين پژوهش بررسي محتواي سكه­هاي دوره افغان­هاي غلزايي به عنوان دوره­اي پرتنش از منظر بحران مشروعيت و انديشه­ هاي مذهبي و جايگاه سكه به عنوان بازتاب و انتقال اين مفاهيم و تحول آنها است. نتايج اين پژوهش حاكي از اين است كه اين تغيير بر روي سكه‌ها پس ازدو قرن حكومت شيعه مذهب صفويه زده شد، نكته­ي بسيار مهم از لحاظ تقابل مذهبي در اين مقطع تاريخي است و آثار هنري و به طور خاص سكه­هاي اين دوران مي­تواند نمايشگر ظهور مضامين و نشانه­ هاي جديد باشد. هدف پژوهش اين است كه با شيوه تركيبي ميداني و كتابخانه­اي و به روش تاريخي – تحليلي به بررسي سير تحول مضامين وشعائر مذهبي، نگرش حكمرانان افاغنه غلزائي از نقر اين شعائر و بازشناسي آنها با يكديگر پرداخت.