تبيين اصل تقدم مكان بر رفتار بر اساس تحليل وجودي معماري اسلامي-ايراني

پرداختن به مسئله ارتباط بين اثر معماري، خالق اثر و مخاطب، بدون پرسش از واقعيت و چگونگي حصول معرفت، ممكن نيست. معماري اسلامي به عنوان پديده اي انساني محصول آگاهي انسان درباره كليه جنبه هاي مختلف علمي، مهندسي، هنري و...است. بنابراين روشن كردن چيستي و چگونگي آگاهي و معرفت و روش ها و ابزا رهاي فهم آن مي تواند كمك شاياني به فهم و ادراك اثر كند. بدين سان اين پژوهش در ابتدا با حركت از مفهوم به مصداق، شناختي از معرفت، انسان، جهان و واقعيت ارائه مي كند. در ادامه با حركت از مصداق به مفهوم به واكاوي چگونگي ظهور و ادراك دانايي در اثر معماري اسلامي پرداخته مي شود. روش تحقيق اين پژوهش استدلال منطقي است. بنابراين در ابتدا جهان بيني اسلامي بر اساس حكمت متعاليه به عنوان آخرين و مهمترين تحول عمده حكمت اسلامي طرح مي شود، اين رويكرد سامانه اي قوي با روشي منطقي است و از شفافيت نظري قوي جهت تفهيم تعريف مؤلفه هايي همچون هستي شناسي، انسان شناسي، معرفت شناسي و جهان شناسي برخوردار است. پس از تبيين اصول ساختارهاي ذهني طبق جهان بيني اسلامي طرح شده، به نحوه پيدايي اثر معماري توسط خالق اثر و چگونگي ادراك آن به وسيله مخاطب و ارتباط اثر با واقعيت بر اساس علل چهارگانه و پنج گانه، غايي و مثالي، فاعلي، مادي و صوري كه در مقام صوري بحث لحاظ شده اند، پرداخته مي شود. نحوه ايجاد معماري اسلامي به عنوان علت فاعلي و ظهور انديشه و خيال به عنوان علت غايي و مثالي و فعليت توده و فضا به عنوان علت هاي مادي در قالب صورت مكان به عنوان علت صوري، هدف اين پژوهش است و چگونگي تبلور هر يك در الگوي حياط مركزي از حيث انطباق انديشه و عمل مورد بررسي قرار مي گيرد. نتيجه مهم اين تحقيق تقدم وجودي مكان بر رفتار است كه فضا را ذيل مكان قرار مي دهد.