عرفان مدرن؛ چالشي نو در برابر عرفان اسلامي (بازخواني عرفان مدرن و نقد سويه انسان‌شناختي آن)

عرفان مدرن مواجهه با امر متعالي در قالب دين‌داري تجربت‌انديشانه است كه براساس انديشه و اشعار سهراب سپهري شكل گرفته است. عرفان مدرن مقومات و مؤلفه‌هاي وجودشناختي، انسان‌شناختي، اخلاقي ـ فقهي و سياسي و اجتماعي خاصي دارد كه در سويه انسان‌شناختي آن، تقابل «خودي» و«غيرخودي» يا «ديگري» و مسئله فناي في الله و اراده سالك با قرائت خاصي مطرح است و با عرفان سنتي از جمله عرفان اسلامي، تفاوت‌ها و تهافت‌هايي دارد. نوشتار پيش‌روي درصدد پاسخ به پرسش فناي در خدا در مؤلفۀ انسان‌شناختي عرفان مدرن است و اينكه داراي چه معنا و مبنايي است؟ و چه نقدهايي برآن وارد است؟ در اين مقاله، با تكيه بر هويت و ماهيت فناي في‌الله و بقاي بالله در عرفان اسلامي، به نقادي، سنجش و ارزيابي قرائت طراح عرفان مدرن (جناب دكتر سروش دباغ)، پرداخته‌ايم كه برونداد آن به قرار زير است: فنا در عرفان اسلامي به‌معناي نيست‌شدن نيست، بلكه فناي شهودي و رهايي از قيود عدمي و حدود، تعلقات و تعينات وجودي و هجرت از كثرت به وحدت است كه عين بقا، به‌معناي بقاء بالله است. فناي عرفاني در عرفان اسلامي، تزايد و تصعيد، توسعه و تكامل وجودي يا استعلاست و اراده سالك در مقام استغراق در اراده حق‌تعالي اشتداد مي‌يابد تا توحيد و ولايت الهيه حادث و حاصل شود.