بررسي مقايسه‌اي آراي صفار و صدوق در ترازوي عقل‌گرايي

متفكران از لحاظ نوع نگاه به منابع تفكر ديني و بر مبناي رويكرد و روش‌شناسي، با عنوان عقل‌گرا و نص‌گرا دسته‌بندي مي‌شوند. محمد بن حسن صفار و شيخ صدوق در ميان متكلمان و انديشمندان متقدم اماميه در شهر قم، از جايگاه ممتازي برخوردارند. در عين حال كه هر دو، در شمار متكلمان نص‌گرا قرار داشته و كار اصلي آنها نقل و نشر حديث و تأليفات حديثي بوده است ولي بايد توجه داشت كه عملكرد عقل‌گرايانه آنها در يك تراز نبوده و مقدار بهره‌گيري شيخ صدوق از عقل در معارف ديني بيشتر از صفّار بوده است. شيخ صدوق برخلاف صفار، در قول و عمل كاركردهاي بيشتري از عقل را در عرصه معرفت ديني به رسميت شناخته و در مقام‌هاي استنباط، تبيين، اثبات، رد شبهات و عقايد معارض، از عقل بهره برده است. سفرهاي علمي متعدد، رويارويي شيخ صدوق با علماي مذاهب گوناگون و همچنين ارتباط با حاكمان و شركت در جلسات مناظره از جمله مسائلي است كه بستر لازم را براي روي‌آوري بيشتر شيخ صدوق به عقل در مقايسه با صفار فراهم كرده است.