تأملي در صورت بندي رهيافت هاي «قلمرو دين»و طرح رهيافت مطلوب

قلمرو دين از موضوعات پر چالش  و تأثير گذار بر سپهر سياسي جوامع اسلامي‌ ‌به‌ويژه ايران است. از نظر معرفتي رهيافت‌هاي متعددي به قلمرو دين قابل احصاء است كه هر يك مي‌تواند نقاط قوت و ضعف متعددي داشته باشد. رهيافت حداكثري مطلق، رهيافت حداقلي، رهيافت اكتفا به ارزش‌هاي اخلاقي و بيان كليات، رهيافت دين متضمن يكى از احكام پنجگانه (واجب، حرام، مستحب، مكروه و مباح) و رهيافت تشكيل دين از عقل و نقل اهم اين رهيافت‌هاست. بر اين اساس، دغدغه بنيادين مقاله طرح رهيافتي است كه در نسبت با شرايط ذهني و مختصات عيني جامعه نقاط ضعف رهيافت‌هاي پيشين را نداشته و از قوت بيشتري برخوردار باشد. بدين‌ترتيب  پرسش اصلي، مختصات رهيافت مطلوب به قلمرو دين و چگونگي تحليل ادعاها و نقاط ضعف رهيافت‌هاي موجود است. بر اين پايه است كه مقاله آن رهيافت‌ها را نابسنده دانسته و با نقدشان به طرح رهيافت قلمرو اعتدالي و انفكاكي دين بر اساس روش اجتهاد كلامي‌‌مي‌‌پردازد. ويژگي‌هاي اين الگو نيز عبارت از عدم مقبوليت رهيافت‌هاي حداكثري و حداقلي مطلق، سلسله مراتب و انفكاك قلمرو دين در عرصه‌هاي مختلف زيستي، سلسله مراتب و انفكاك قلمرو دين در ساحت‌هاي مديريتي، تفكيك دين و شريعت،  تكاليف شرعي دائر مدار هدايت، و اجتهاد مستمر است.