از عقلانيت اميد تا اخلاق اميد

اميد يكي از انساني‌ترين پديده‌هاست. در ميان فيلسوفان متاخر بالاخص با رويكرد تحليلي تلاش فراواني براي نقد تعريف سنتي از اميد در جريان است. رهيافت باورـ‌ ميل و بسنده يا نابسنده بودن آن در تعريف اميد و نيز سنجه اعتبار يا اصطلاحاً عقلانيت اميد، موضوع اصلي اين مباحث است.در اين نوشتار ضمن مرور اختصاري و انتقادي اين تعاريف به تحليل سه گونه اصلي از عقلانيت اميد پرداخته شده است: عقلانيت معرفت‌شناختي، عقلانيت عملي و عقلانيت بنيادي/ هويتي. پس از بحث در باب گونه‌هاي سه‌گانه عقلانيت اميد و تحليل نسبت آنها، پيشنهاد شده است كه پديده اميد با توجه به سرشت احساسي و آينده‌گرايانه آن بيشتر با معيار عقلانيت حداقلي ارزيابي شود تا عقلانيت راديكال و حداكثري. بخش پاياني مقاله مصروف بحث اخلاق اميد شده است. اما براي رعايت دقت بحث، از ميان مسائل گوناگون بيشتر بر تحليل اخلاقي سه خطر ضمني اميد يعني نوميدي، آرزوانديشي و بهره‌كشي سياسي از اميدواران تمركز شده است. ضمن آنكه با الهام از تفكيك راهگشاي گابريل مارسل، اميدوار بودن از اميد داشتن تفكيك و فوائد عملي آن در مبحث اخلاق اميد ذكر شده است.