موانع معرفتي بوم انديشي توسعه در ايران

The Epistemological Obstacles Of Indigenous Development In Iran

در ايران با وجود اين ‌كه با منطق اسلامي ‌به مقابله با مباني نظريه‌پردازي غربي رفته‌ايم، اما در حركت از فهم مباني مفهومي‌ به مباني فرآيندي و زمينه‌اي توفيق اندك داشته‌ايم. مطالعه توسعه، بافت محور، تاريخي و تجربه‌اي، تفسيري و هويتي است اما در رويكردهاي علمي ‌ما، عمدتاً به شاخص‌‌هاي صوري و منفرد اعم از مباني، عوامل و كارگزاران توجه كرده‌ايم، نه فرآيند‌‌هاي كلان جامعه‌شناختي آن. در بينش توسعه، تمركز بر مفاهيم و عوامل، نوعي نارسايي روشي قلمداد مي‌شود. ما در بعد معنوي، واقعيت توسعه را مسئله پنداشته‌ايم تا راه‌حل. بنابراين فرض ناسازگاري را بزرگ كرده‌ايم. اما در بعد مادي با فرض مطلوبيت تكنيك و خنثي بودگي آن از ارزش، به استقبال آن رفته‌ايم. در نتيجه اين رويارويي‌ها، در پذيرش و همسويي با توسعه و ابعاد آن، پيوسته گرفتار دو رويكرد متفاوت و به تعبير ما نوعي قطب عرفان-تكنيك شدهايم كه در آن بومگرايي مطرود بوده است. اين قطب در همبستگي با سياست، به‌ سرعت جاي نظريه و بينش توسعه نشسته و علم اجتماعي فرهنگي را از صحنه خارج كرده است. خصيصه بارز هر دو رويكرد، تاريخ‌گريزي، هويت گريزي و جمع گريزي (تفرد) است كه در دعواهاي اصلي با نظريه‌پردازي غربي، معمولاً مدافع سازوكارهاي اصلي توسعه غربي (يعني جدايي‌هاي توسعه‌ساز) بوده‌اند. در اين مقاله از ساز و كارهاي اصلي توسعه و تحول اجتماعي سخن مي‌گوييم و از مواضع اسلامي ‌و ايراني‌مان در مقابل آن پرسش مي‌كنيم. در پايان، الگوي و اجزاي اصلي توسعه بوم انديش به‌عنوان رويكردي جديد به توسعه بيان مي‌شود.

The world development process is the outcome of accumulated mankind experiences. All nations, including Iran, have participated in the present human civilization. In Iran we confronted with the western development epistemology by means of Islamic ontology, but we emphasized on understanding the conceptual principals rather than procedures and processes. The point is that development studies require accentuation of historical and experiential trends. In other words, historical and sociological processes of development should be taken into account with interpretative and identity-based approaches. While instead of such considerations, individual artificial indexes such as factors and agents were detected. In addition, development has been conceived as problem rather than the solution. Hence the proposition of incompatibility of indigenous and western developments has been exaggerated. In this article, we discuss about the main mechanisms and aspects of social development and changes, and consider questions about development from the Islamic and Iranian viewpoint. Finally, an indigenous development as a new approach to development will be introduced.