تحليل ساختاري رسالۀ‌العشق‌هاي منثور با تكيه بر مضامين غنايي آنها

نثرهاي عرفاني، ازنظر شمول، حوزه‌هاي متفاوتي را، چه ازنظر موضوع و محتوا و چه ازنظر سبك، ساختار، زبان و اسلوب بيان، دربرمي‌گيرند و نمي­توان همه آنها را در يك مجموعه و ذيل يك نوع ادبي (ژانر) معرفي كرد. اطلاق عنوان كلي «نثرهاي عرفاني» به اين آثار ما را از هويت واقعي آنها دور مي­كند. بسياري از نثرهاي عرفاني، درعين تعلق‌داشتن به حوزه عرفان، ويژگي­هايي دارند كه آنها را از ديگر متون عرفاني متمايز مي­سازد. در جستار حاضر، با بهره­گيري از روش توصيفي‌ـ‌تحليلي و استفاده از منابع كتابخانه­اي، با تكيه بر موضوع كليدي «عشق»، آثار عرفاني، اعم از كتاب و رساله (رسائل عشقي منثور) مطالعه­ شده­ و ضمن پرداختن به ويژگي­هاي مشترك آنها، منطبق با ويژگي­ها و معيارهايي كه به‌دست آمده ­است، آثار يادشده زيرمجموعه يك نوع ادبي ديگر (ژانر)، به‌مثابه «نثرهاي عرفاني غنايي» معرفي شده­ است. هدف جستار حاضر، تقسيم عرفان به عرفان عابدانه و عاشقانه نيست، بلكه مقصود اين است كه آثار عرفاني با توجه شيوه بيان، ساختار، زبان، صور خيال و موضوع ـ‌به‌گونه­اي كه نمايان‌كننده هويت واقعي آن آثار باشدـ مطالعه شود. حاصل مطالعه نشان داد كه سه مؤلفه اساسي 1. نثربودن و مباحث مرتبط با آن (تلفيق سنت مكتوب و سنت گفتار و تأويل‌پذيري) 2. عرفاني‌بودن و مصاديق آن (معرفت‌شناسي و هستي­شناسي، بي­قاعدگي، عشق، حسن و جمال و تأثيرپذيري از آثار متقدم) 3. عاشقانه و غنايي‌بودن و اسباب شاعرانگي (موسيقي، صور خيال و استفاده از منطق شعر) ويژگي­هاي اساسي و مشتركِ اين نوع ادبي است.