طرح روايات مكاشفه‌هاي صوفيه

نقطه مشترك نظريات روايت‌شناسان ساختگرا اين است كه در تحليل يك گونه روايي، به ‌جاي تحليل جزءجزء عناصر بر پايه بلاغت كهن، مي‌توان آن را به‌ مثابه يك ساختار نظام‌مند ديد كه تمام اجزاي آن ارتباطي دروني با يكديگر دارند. «پيرنگ» يا «طرح» يا همان «توالي رخدادها»، مهم‌ترين عنصري است كه نسل اول و دوم روايت‌شناسان هردو بدان اهتمام ويژه‌اي داشته‌اند، با اين تفاوت كه نسل اول بيشتر بر توالي علّي ‌و معلولي رخدادهاي روايت تأكيد كرده‌اند و نسل دوم، به‌ويژه ريمون كنان، توالي زماني را نيز بر توالي علّي ‌و معلولي رخدادها افزوده‌اند. در اين مقاله، با بررسي 300 روايت از مكاشفات عرفا از مجموع 30 كتاب عرفاني قرن چهارم تا هفتم، مشخّص شده كه تركيب رخدادها در اين روايات، هرچند در ظاهر تفاوت‌هايي با يكديگر دارند، اما از الگوهاي نسبتاً محدودي پيروي مي‌كنند. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه علاوه بر مكاشفاتي كه بر اساس توالي علّي‌ و معلولي يا زماني روايت شده‌اند، در مواردي به نمونه رواياتي برمي‌خوريم كه هيچ‌ يك از توالي‌هاي مذكور در آن‌ها به چشم نمي‌خورد. در اين گونه روايات، فقط لحظه‌اي ناب از دريافت‌هاي صاحب‌ مكاشفه به‌ صورت كاملاً موجز روايت شده‌است كه اين دسته از مكاشفات را با الهام از نام نوعي داستان كوتاه در فرانسه، مكاشفات «كوتاه ـ لحظه‌اي» ناميده‌ايم.